تمبر آلمان شرقی که در اول ژوئن ۱۹۶۴ منتشر شد، در نگاه نخست تصویری ساده و کودکانه دارد: شخصیت مشهور Sandmännchen یعنی پسرک شن‌پاش روی بام قرار گرفته و با دوربین دوچشمی به اطراف نگاه می‌کند. نکته بسیار مهم در مورد این تمبر این است که زبان آلمانی، این واژه به موجود افسانه‌ای اشاره می‌کند که با پاشیدن شن در چشم کودکان آنان را خواب آلود می‌کند. 

پشت این تصویر کوچک بخشی از تاریخ تلویزیون آلمان و شیوهٔ شکل‌گیری فرهنگ عمومی در دوران جنگ سرد قرار دارد. این تمبر به مناسبت روز کودک منتشر شد و یکی از پنج تمبر مجموعه‌ای بود که شخصیت‌های محبوب برنامه‌های تلویزیونی کودکان آلمان شرقی را به دنیای تمبرهای پستی وارد می‌کرد.

انتخاب بام به‌عنوان محل ایستادن شخصیت، تصویری از کنجکاوی و جست‌وجو می‌سازد؛ گویی این شخصیت کوچک در حال کشف جهان پیرامون خود است. دوربین دوچشمی نیز با موضوع مشاهده و دیدن ارتباط دارد و توضیح می‌دهد که چرا این تمبر در برخی فهرست‌ها در کنار موضوع ابزارهای دیدبانی و تلسکوپ‌ها قرار گرفته است. در کنار تصویر، عبارت آلمانی Tag des Kindes 1964 به معنای «روز کودک ۱۹۶۴» و نام اختصاری DDR دیده می‌شود. ارزش اسمی ۲۰ فنیگ نیز کارکرد پستی تمبر را مشخص می‌کند. 

برای درک اهمیت این شخصیت، باید به سال ۱۹۵۹ بازگشت. شخصیت تلویزیونی در تلویزیون آلمان شرقی در ۲۲ نوامبر آن سال برای نخستین بار ظاهر شد. طراحی آن را گِرهارت بِرِندت (Gerhard Behrendt)، طراح عروسک و صحنه، بر عهده داشت. این شخصیت در قالب برنامهٔ شبانهٔ کودکان ظاهر می‌شد و با پایان روز، قصه و فضای آرامش‌بخش پیش از خواب را به خانه‌ها می‌آورد. حضور مداوم آن در برنامهٔ «Abendgruß» باعث شد که به‌تدریج به یکی از چهره‌های شناخته‌شدهٔ تلویزیون آلمان شرقی تبدیل شود.

نکتهٔ تاریخی جالب این که شخصیت این داستان در فضایی شکل گرفت که رقابت رسانه‌ای میان آلمان شرقی و آلمان غربی حتی به برنامه‌های کودک نیز کشیده شده بود. سازندگان تلویزیون آلمان شرقی پس از آگاهی از برنامهٔ مشابهی که در برلین غربی در دست تهیه بود، شخصیت خود را طراحی و پخش کردند. نسخهٔ شرقی در ۲۲ نوامبر ۱۹۵۹، پیش از آغاز پخش نسخهٔ برلین غربی در اول دسامبر همان سال، روی آنتن رفت. ازاین‌رو، این شخصیت از همان آغاز فقط یک عروسک سرگرم‌کننده نبود؛ بلکه در بستر رقابت دو نظام رسانه‌ای آلمان شکل گرفت و بعدها به بخشی از حافظهٔ جمعی چند نسل تبدیل شد.

اما چرا تصویر این شخصیت روی تمبر روز کودک قرار گرفت؟ پاسخ را باید در هدف مجموعهٔ سال ۱۹۶۴ جست‌وجو کرد. ادارهٔ پست آلمان شرقی پنج تمبر با ارزش‌های اسمی متفاوت منتشر کرد که هرکدام به یکی از شخصیت‌های برنامه‌های تلویزیونی کودکان اختصاص داشتند: فِلاکس و کرومل، استاد نادِل‌اُر، پیتّی‌پلاتش، پسرک شن‌پاش و بومی همراه با شنا‌ترینشِن. این مجموعه، شخصیت‌های آشنای تلویزیونی را به موضوعی برای ارتباط میان رسانه، مناسبت کودک و خدمات پستی تبدیل می‌کرد.

این تمبر با روش چاپ افست در چاپخانهٔ دولتی اوراق بهادار آلمان شرقی چاپ شد.

یکی از ویژگی‌های فنی مهم این قطعه، واترمارک تکرارشوندهٔ DDR و نقش چهارگلبرگی است. اندازهٔ تمبر ۵۵×۳۳ میلی‌متر است و دندانه‌زنی شانه‌ای آن با اندازه‌های ۱۳/۵×۱۳ ثبت شده است.

طراحی تمبر را ورنر کلمکه انجام داد؛ هنرمندی که نامش با تصویرسازی کتاب و طراحی تمبر در آلمان شرقی پیوند خورده است. در این اثر، موضوعی برگرفته از تلویزیون به تصویر تمبر تبدیل شده و شخصیت پسرک شن‌پاش از صفحهٔ نمایش به رسانه‌ای دیگر راه یافته است. همین انتقال از تلویزیون به تمبر، بخشی از جذابیت تاریخی این قطعه را می‌سازد: یک شخصیت محبوب کودکانه نه‌تنها در برنامهٔ شبانه، بلکه در یکی از ابزارهای روزمرهٔ ارتباطات نیز حضور پیدا می‌کند.

اعتبار پستی این تمبر در ۲ اکتبر ۱۹۹۰ پایان یافت؛ تاریخی که در آستانهٔ دگرگونی سیاسی و ادغام دو آلمان قرار داشت. به همین سبب، این قطعه علاوه بر ارتباط با فرهنگ کودک، بخشی از تاریخ نظام پستی جمهوری دموکراتیک آلمان را نیز بازتاب می‌دهد. 

شما می‌توانید این تمبر را به سبد خرید و به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.