در سال ۱۹۷۲، مریخ دیگر صرفاً نقطه‌ای سرخ‌رنگ در آسمان شب نبود؛ این سیاره به یکی از مهم‌ترین اهداف رقابت علمی و فضایی قدرت‌های بزرگ تبدیل شده بود. ارسال فضاپیماهای بدون سرنشین، مطالعه سطح سیارات و تلاش برای شناخت شرایط محیطی آن‌ها، فصل تازه‌ای در تاریخ اکتشافات فضایی گشوده بود. تمبر یادگاری یک ریالی شارجه با تصویر مریخ و کاوشگر فضایی، در چنین فضایی و در تاریخ ۲۰ مه ۱۹۷۲ منتشر شد.

موضوع این تمبر به مجموعه‌ای با عنوان «اکتشاف منظومه سیاره‌ای» تعلق دارد؛ مجموعه‌ای که به پیشرفت فناوری فضایی و شناخت اجرام منظومه شمسی می‌پردازد. انتخاب مریخ برای یکی از تمبرهای این انتشار، بی‌ارتباط با تحولات مهم مأموریت‌های فضایی آن سال‌ها نبود. مریخ از مدت‌ها پیش در کانون توجه دانشمندان قرار داشت، اما مأموریت‌های مداری اوایل دهه ۱۹۷۰ امکان مشاهده و بررسی بسیار دقیق‌تری از این سیاره را فراهم کردند.

یکی از نقاط عطف این دوره، مأموریت مارینر ۹ (Mariner 9) ناسا بود. این فضاپیما در ۱۴ نوامبر ۱۹۷۱ وارد مدار مریخ شد و به نخستین فضاپیمای قرارگرفته در مدار یک سیاره دیگر تبدیل شد. مارینر ۹ با ارسال هزاران تصویر، اطلاعات تازه‌ای درباره سطح مریخ، ساختارهای زمین‌شناختی و قمرهای آن، فوبوس و دیموس، در اختیار دانشمندان قرار داد. هم‌زمان، مأموریت‌های شوروی شامل مریخ ۲ و مریخ ۳ نیز در مسیر بررسی این سیاره قرار داشتند. بنابراین انتشار تمبری با مضمون مریخ در سال ۱۹۷۲، با یکی از پرتحرک‌ترین مقاطع تاریخ اولیه اکتشافات سیاره‌ای هم‌زمان است. البته بدون تطبیق تصویری نمی‌توان فضاپیمای نشان‌داده‌شده روی تمبر را مشخصاً به یکی از این مأموریت‌ها نسبت داد.

از نظر طراحی، ترکیب تصویر سیاره و وسیله کاوش فضایی، دو جنبه متفاوت از یک مأموریت علمی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد: مقصدی ناشناخته و فناوری ساخته‌شده برای رسیدن به آن. قالب نسبتاً بزرگ ۴۱ × ۵۱ میلی‌متری، فضای مناسبی برای نمایش عناصر تصویری فراهم کرده و استفاده از رنگ‌های متعدد، به موضوع علمی تمبر جلوه‌ای تصویری بخشیده است. این انتخاب، موضوعی فراتر از یک تصویر نجومی ساده ایجاد می‌کند و توجه را به رابطه میان علم سیاره‌شناسی و مهندسی فضایی معطوف می‌سازد.

این تمبر با روش لیتوگرافی افست و با دندانه‌بندی ۱۳½ در ۱۳ تولید شده است. نبود فیلیگران نیز از مشخصات قابل ثبت آن در بررسی فنی محسوب می‌شود. ارزش اسمی یک ریال قطر، از دیگر اطلاعاتی است که در شناسایی این انتشار باید مورد توجه قرار گیرد.

از دیدگاه تمبرشناسی، این قطعه در مجموعه‌های تخصصی اکتشافات فضایی، سیاره مریخ، فضاپیماهای پژوهشی و تاریخ علم جای می‌گیرد. هم‌زمانی انتشار آن با مأموریت‌های مهم مریخ در اوایل دهه ۱۹۷۰، به آن پیوندی مستند با یکی از دوره‌های تحول در شناخت سیارات می‌دهد.

شارجه در آن زمان، در مرحله گذار به ساختار سیاسی جدید امارات متحده عربی قرار داشت و انتشار تمبرهای مستقل آن تا تابستان ۱۹۷۲ ادامه یافت. از این رو، این اثر علاوه بر مضمون علمی، بخشی از تاریخ انتشارات پستی شارجه در سال‌های پایانی فعالیت مستقل پستی این امارت نیز محسوب می‌شود. 

تمبر مریخ و کاوشگر فضایی، تصویری از دورانی را ثبت کرده که انسان با کمک فناوری، مرزهای شناخت خود از منظومه شمسی را گسترش می‌داد.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.