تمبر یادبود صدمین سالگرد قانون حفاظت از پرندگان وحشی که در ۱۶ ژانویه ۱۹۸۰ توسط اداره پست بریتانیا منتشر شد، یکی از مهم‌ترین تمبرهای زیست‌محیطی این کشور به شمار می‌رود. این مجموعه به مناسبت یکصد سالگی قانونی منتشر شد که در سال ۱۸۸۰ برای حفاظت از گونه‌های مختلف پرندگان وحشی در بریتانیا به تصویب رسید و از نخستین قوانین مدرن محیط‌زیستی اروپا محسوب می‌شود. 

پرنده به تصویر کشیده‌شده بر روی این تمبر، چنگر نوک‌سرخ یا مرغ تالابی معمولی (Common Moorhen – Gallinula chloropus) است؛ یکی از شناخته‌شده‌ترین پرندگان آبزی اروپا که به‌ویژه در تالاب‌ها و آبگیرهای بریتانیا فراوان دیده می‌شود. این پرنده از خانواده یلوگانان (Rallidae) بوده و به دلیل ظاهر خاص خود، به‌راحتی از سایر پرندگان تالابی قابل تشخیص است. چنگر نوک‌سرخ دارای بدنی به رنگ خاکستری تیره تا سیاه، پاهای بلند زرد مایل به سبز و مهم‌تر از همه، منقار قرمز روشن با نوک زرد و صفحه‌ای قرمز بر روی پیشانی است که مهم‌ترین ویژگی شناسایی آن محسوب می‌شود. اندازه این پرنده معمولاً بین ۳۲ تا ۳۵ سانتی‌متر است و انگشتان بلندش به او امکان می‌دهد به‌آسانی بر روی گیاهان آبزی و نیزارها حرکت کند.

زیستگاه اصلی این گونه شامل تالاب‌ها، مرداب‌ها، دریاچه‌ها، رودخانه‌های آرام و برکه‌ها است. چنگر نوک‌سرخ پراکندگی بسیار وسیعی در اروپا، آسیا و آفریقا دارد و حتی در ایران نیز در بسیاری از تالاب‌ها و مناطق مرطوب مشاهده می‌شود. این پرنده معمولاً رفتاری محتاطانه دارد و بیشتر زمان خود را در میان پوشش‌های گیاهی کنار آب سپری می‌کند. رژیم غذایی این پرنده بسیار متنوع است و از گیاهان آبزی، دانه‌ها، حشرات، حلزون‌ها، کرم‌ها و گاه ماهیان کوچک تغذیه می‌کند. یکی از ویژگی‌های رفتاری جالب این پرنده آن است که هنگام شنا، سر خود را به‌طور منظم به جلو و عقب حرکت می‌دهد؛ رفتاری که مشاهده آن در طبیعت، شناسایی این گونه را آسان‌تر می‌کند.

انتخاب چنگر نوک‌سرخ برای تمبر صدمین سالگرد قانون حفاظت از پرندگان وحشی بریتانیا بی‌دلیل نبوده است. این گونه به‌عنوان یکی از پرندگان بومی و نمادین تالاب‌های بریتانیا، نماینده اهمیت حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی و تنوع زیستی محسوب می‌شود. قانون حفاظت از پرندگان وحشی مصوب سال ۱۸۸۰، یکی از نخستین قوانین مدرن حفاظت از حیات وحش در اروپا بود و نقشی اساسی در جلوگیری از شکار بی‌رویه و حفاظت از گونه‌هایی همچون چنگر نوک‌سرخ ایفا کرد. از این رو، تصویر این پرنده بر روی تمبر نه‌تنها جنبه زیبایی‌شناختی دارد، بلکه یادآور تلاش‌های تاریخی بریتانیا در زمینه حفاظت از محیط‌زیست و پاسداری از گونه‌های ارزشمند پرندگان نیز به شمار می‌رود.

تمبر ۱۳ پنس این مجموعه با ابعاد ۳۰ × ۴۱ میلی‌متر منتشر شد و به تصویر چنگر نوک‌سرخ یا مرغ تالابی معمولی (Common Moorhen – Gallinula chloropus) اختصاص دارد؛ پرنده‌ای آبزی که در تالاب‌ها، دریاچه‌ها و آبگیرهای بریتانیا به فراوانی یافت می‌شود و به دلیل ظاهر متمایز خود، یکی از شناخته‌شده‌ترین پرندگان بومی این کشور است.

انتشار این تمبر در دوران سلطنت ملکه الیزابت دوم (Queen Elizabeth II) صورت گرفت؛ دوره‌ای که توجه به مسائل محیط‌زیستی و حفاظت از حیات وحش در بریتانیا و جهان به شکل چشمگیری افزایش یافته بود. قانون حفاظت از پرندگان وحشی در سال ۱۸۸۰ نقطه عطفی در تاریخ حقوق محیط‌زیست به شمار می‌آید و زمینه‌ساز تصویب قوانین گسترده‌تر در حوزه حفاظت از گونه‌های جانوری شد.

از نظر فنی، این تمبر توسط هنرمند بریتانیایی مایکل وارن (Michael Warren) طراحی شد و چاپ آن بر عهده شرکت مشهور Harrison & Sons Ltd. بود؛ شرکتی که یکی از مهم‌ترین چاپخانه‌های تولید تمبر در تاریخ بریتانیا محسوب می‌شود. تمبر با روش چاپ گراور (Photogravure)، دندانه‌بندی 14¼ × 14¾ و بر روی کاغذ پوشش‌دار فسفری تولید شد. همچنین استفاده از چسب PVAD از ویژگی‌های فنی مهم تمبرهای بریتانیایی این دوره محسوب می‌شود.

تیراژ قابل توجه ۱۱٬۳۱۸٬۰۰۰ نسخه نشان‌دهنده اهمیت این مناسبت برای دولت بریتانیا و علاقه عمومی به موضوع حفاظت از طبیعت است. امروزه این تمبر در میان مجموعه‌داران تمبرهای پرندگان، محیط‌زیست، جانورشناسی و تاریخ قوانین حفاظتی محبوبیت زیادی دارد. این اثر کوچک پستی، در حقیقت یادآور تلاش‌های انسان برای حفظ تنوع زیستی و جلوگیری از نابودی گونه‌های ارزشمند پرندگان است و از این منظر، فراتر از یک تمبر معمولی، سندی از تاریخ جنبش‌های حفاظت از طبیعت به شمار می‌رود.

اگر به حوزه کلکسیون تمبرهای پرندگان، محیط‌زیست و حیات وحش علاقه دارید، همین حالا این تمبر ارزشمند بریتانیایی را به سبد خرید خود اضافه کنید.