تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
کشور
در تمبرهای قدیمی عربستان سعودی، گاهی بهجای تصویر چهره فرمانروا، نام او به شیوهای هنرمندانه و نمادین در مرکز طرح قرار میگرفت. نمونه ۱۰ قرش بنفش سال ۱۹۳۴ از سری طغرای ملک عبدالعزیز یکی از آثار شاخص این سنت است. عنصر اصلی این تمبر، طغرای ملک عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود است؛ ترکیبی خوشنویسانه که نام و هویت فرمانروا را در قالب نشانی سلطنتی نمایش میدهد. به همین دلیل، این اثر برای علاقهمندان به تمبرهای تاریخی عربستان، تمبرهای خوشنویسی عربی و مجموعههای مرتبط با تاریخ پادشاهی سعودی اهمیت ویژهای دارد.
واژه طغرا در سنت سیاسی و دیوانی جهان اسلام و بهویژه در دستگاه اداری حکومتهای ترک و عثمانی، به نشان خوشنویسانه و رسمی فرمانروا گفته میشد. این نشان معمولاً از نام سلطان، لقبها و عبارتهای تشریفاتی تشکیل میشد و در اسناد حکومتی، فرمانهای پادشاه و مکاتبات رسمی کاربرد داشت. طغرا صرفاً امضای شخصی نبود؛ بلکه نشانهای از اعتبار فرمان و اقتدار سیاسی صادرکننده آن به شمار میرفت. استفاده از این مفهوم در تمبرهای عربستان، پیوندی میان سنت دیرینه خوشنویسی سیاسی و ابزار ارتباطی نسبتاً جدیدی مانند تمبر پستی ایجاد کرد.
برای درک جایگاه این تمبر باید به تحولات سیاسی شبهجزیره عربستان در دهههای نخست قرن بیستم توجه کرد. طغرای عبدالعزیز آل سعود پس از بازپسگیری ریاض در سال ۱۹۰۲، روند گسترش قلمرو خود را آغاز کرد و در سالهای بعد بخشهای مهمی از نجد و حجاز را تحت فرمانروایی خود درآورد. او در ژانویه ۱۹۲۶ عنوان پادشاه حجاز را پذیرفت و در سال ۱۹۲۷ نیز عنوان پادشاه نجد را اختیار کرد. سرانجام در ۲۳ سپتامبر ۱۹۳۲، سرزمینهای تحت فرمان او با نام پادشاهی عربستان سعودی متحد شدند. این تحولات، زمینه شکلگیری دستگاه اداری و نظام ارتباطات پستی کشور جدید را فراهم کرد.
تاریخ تمبرهای سعودی نیز با همین روند سیاسی ارتباط مستقیم دارد. در سال ۱۹۲۶، تمبرهایی با عنوان «حجاز و نجد» منتشر شدند که از نخستین نشانههای نظام پستی حکومت عبدالعزیز بودند. سپس طرحهای مختلفی با طغرای او به وجود آمدند. در سال ۱۹۳۴، نام پادشاهی عربستان سعودی برای نخستین بار بر تمبرهای این کشور ظاهر شد. این دوره همچنین با اعلام شاهزاده سعود بن عبدالعزیز بهعنوان ولیعهد عربستان سعودی ارتباط داشت؛ رویدادی که در مجموعهای از تمبرهای آن سال بازتاب یافت. بنابراین، تمبرهای طغرای عبدالعزیز را باید در متن شکلگیری هویت رسمی و اداری حکومت سعودی بررسی کرد، نه صرفاً بهعنوان نمونههایی از طراحی گرافیکی قدیمی.
نمونه ۱۰ قرش این مجموعه با رنگ بنفش، چاپ برجسته و دندانه ۱۱٫۵ در ابعاد 32 × 24 میلیمتر شناخته میشود. چاپ برجسته یا تایپوگرافی روشی است که در آن بخشهای برجسته سطح چاپ، مرکب را به کاغذ منتقل میکنند. این شیوه در تولید بسیاری از تمبرهای کلاسیک به کار میرفت و امکان تکثیر طرحهای رسمی را در شمارگان بالا فراهم میکرد. ارزش اسمی ۱۰ قرش نیز این تمبر را در میان ارزشهای مختلف مجموعه قرار میدهد؛ مجموعهای که در سال ۱۹۳۴ با ارزشهای اسمی گوناگون منتشر شد و بعدها در رنگها و ارزشهای دیگری نیز ادامه یافت.
از منظر تمبرشناسی (Philately)، اهمیت این قطعه در ترکیب سه ویژگی نهفته است: ارتباط مستقیم با دوران بنیانگذاری عربستان سعودی، استفاده از طغرای فرمانروا بهعنوان عنصر مرکزی طراحی و تعلق به یکی از مجموعههای قطعی مهم تاریخ پست این کشور. این تمبر برای گردآورندگان تمبرهای قدیمی عربستان، تمبرهای دوره ملک عبدالعزیز و آثار مرتبط با خوشنویسی و نمادهای سلطنتی، نمونهای قابل توجه از پیوند تاریخ سیاسی و هنر چاپ تمبر است.
شما میتوانید این تمبر را در سبد خرید به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.