سرشماری جمعیت یکی از ابزارهای بنیادین دولت‌های جدید برای شناخت ساختار اجتماعی و جمعیت کشور است. شمارش جمعیت، به‌تنهایی، هدف نهایی این فرایند نیست؛ سرشماری اطلاعاتی درباره شمار ساکنان، ترکیب خانوارها، وضعیت سکونت و دیگر ویژگی‌های جمعیتی فراهم می‌کند و امکان برنامه‌ریزی در حوزه‌هایی مانند آموزش، مسکن، بهداشت، حمل‌ونقل و خدمات عمومی را افزایش می‌دهد. تمبر یادبود چهاردهمین سرشماری جمعیت هلند، که در ۱۶ فوریه ۱۹۷۱ منتشر شد، به همین موضوع اختصاص دارد و از این جهت نمونه‌ای از پیوند میان تمبرهای پستی و فعالیت‌های آماری و اداری دولت به شمار می‌آید.

یکی از عناصر مهم عنوان این تمبر، عبارت «کارت پانچ» (Punchcard) است. کارت پانچ یا کارت سوراخ‌دار، رسانه‌ای برای ثبت و پردازش اطلاعات بود که در آن داده‌ها با ایجاد سوراخ‌هایی در موقعیت‌های معین روی کارت ثبت می‌شدند. دستگاه‌های ویژه می‌توانستند این سوراخ‌ها را بخوانند و اطلاعات را برای دسته‌بندی، شمارش و محاسبه به کار بگیرند. این فناوری در نیمه نخست و میانه قرن بیستم در امور اداری، محاسبات آماری و پردازش داده‌های انبوه کاربرد گسترده‌ای داشت. در سرشماری‌هایی با حجم عظیم اطلاعات، روش‌های مکانیکی و الکترومکانیکی پردازش داده به سازمان‌دهی و تحلیل پاسخ‌ها کمک می‌کردند. از این رو، کارت پانچ به نمادی از گذار از ثبت دستی اطلاعات به شیوه‌های نظام‌مند و ماشینی پردازش داده تبدیل شده بود.

انتشار این تمبر در هلندِ اوایل دهه ۱۹۷۰، دوره‌ای را منعکس می‌کند که در آن دولت‌های اروپایی برای اداره جوامع شهری و صنعتی پیچیده‌تر، بیش از گذشته به اطلاعات آماری و روش‌های دقیق گردآوری و تحلیل داده نیاز داشتند. سرشماری در چنین ساختاری صرفاً عملی برای تعیین تعداد ساکنان نبود، بلکه وسیله‌ای برای شناخت دگرگونی‌های جمعیتی و فراهم‌کردن داده‌های مورد نیاز سیاست‌گذاری عمومی محسوب می‌شد. بنابراین، انتخاب کارت پانچ به‌عنوان موضوع تمبر، توجه را به جنبه فنی و سازمانی سرشماری جلب می‌کند؛ یعنی فرایندی که اطلاعات پراکنده افراد را به داده‌هایی قابل طبقه‌بندی و استفاده در مقیاس ملی تبدیل می‌کرد.

این تمبر با ارزش اسمی ۱۵ سنت هلند و در رنگ بنفش مایل به قرمز منتشر شد. ابعاد آن 36 × 25 میلی‌متر و دندانه‌بندی شانه‌ای آن ¾12 × 14 ثبت شده است. چاپ اثر با روش گراور رنگی انجام گرفت و چاپخانه یوهانس اِنشده (Joh. Enschedé) مسئول تولید آن بود. کاغذ فسفرسانس به‌کاررفته در این انتشار، از ویژگی‌های فنی قابل توجه آن است؛ در مقابل، برای این تمبر واترمارکی ثبت نشده است. طراحی آن نیز به بخش طراحی هنری اداره پست و تلگراف هلند (PTT) نسبت داده شده است.

از دید مجموعه‌داری، این تمبر نمونه‌ای جالب از بازتاب فناوری‌های اداری و پردازش اطلاعات در مجموعه تمبرهای یادبودی هلند است. موضوع آن برخلاف بسیاری از تمبرهای مناسبتی، یک شخصیت یا بنای تاریخی نیست، بلکه به ابزار فنی مورد استفاده در گردآوری و سازمان‌دهی داده‌های جمعیتی می‌پردازد. تیراژ آن ۱۶٬۵۶۳٬۰۰۰ نسخه بود و اعتبار پستی آن در ۳۱ دسامبر ۱۹۸۵ پایان یافت.

شما می‌توانید این تمبر را در سبد خرید به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.