سکه یادبود ۲۰ ریالی «هشتمین سالگرد دفاع مقدس» یکی از مهمترین سکههای یادبود جمهوری اسلامی ایران است که در سال ۱۳۶۸ (۱۹۸۹ میلادی) توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. این سکه به مناسبت هشتمین سالگرد جنگ ایران و عراق، که در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی با عنوان «دفاع مقدس» شناخته میشود، ضرب شد و یادبودی از یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار میآید.
انتشار این سکه تنها مدت کوتاهی پس از پایان جنگ هشتساله ایران و عراق انجام شد. جنگی که از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ ادامه داشت و تأثیر عمیقی بر تاریخ، سیاست، اقتصاد و جامعه ایران گذاشت. هدف از انتشار این سکه، گرامیداشت مقاومت مردم ایران، نیروهای مسلح و یادبود جانباختگان این جنگ بود.
این سکه در گروه «سکههای یادبود در گردش» قرار دارد؛ یعنی علاوه بر ارزش یادبودی، در مبادلات روزمره نیز مورد استفاده قرار میگرفت. به همین دلیل، این اثر علاوه بر اهمیت تاریخی، بخشی از تاریخ پولی جمهوری اسلامی ایران نیز محسوب میشود.
روی سکه، ارزش اسمی «۲۰ ریال» در مرکز قرار گرفته و سال ضرب «۱۳۶۸» در پایین آن دیده میشود. پیرامون طرح نیز ۲۲ نقش تزئینی کوچک قرار دارد که به ۲۲ بهمن، سالروز پیروزی انقلاب اسلامی، اشاره دارد. عبارت «جمهوری اسلامی ایران» نیز در حاشیه بالایی سکه نقش بسته است.
پشت سکه، سپری در مرکز طراحی قرار گرفته که نماد دفاع، مقاومت و حفاظت از سرزمین است. در دو سوی سپر، سالهای «۱۳۵۹» و «۱۳۶۷» دیده میشوند که آغاز و پایان جنگ ایران و عراق را نشان میدهند. این طرح در میان حلقهای از شاخههای گیاهی قرار گرفته که نمادی از پیروزی، سربلندی و صلح پس از پایان جنگ است. طراحی این سکه، برخلاف بسیاری از سکههای یادبود آن دوران، از نمادهای ساده و گویا استفاده کرده و بدون نمایش صحنههای جنگ، مفهوم دفاع و مقاومت را منتقل میکند.
از نظر تاریخی، این سکه یکی از مهمترین یادبودهای رسمی مرتبط با جنگ ایران و عراق است. انتشار آن در نخستین سال پس از پایان جنگ، نشاندهنده اهمیت این رویداد در حافظه ملی و سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است.
این سکه از آلیاژ مس-نیکل ساخته شده است؛ آلیاژی مقاوم که در دهه ۱۳۶۰ برای بسیاری از سکههای در گردش ایران بهکار میرفت. امروزه این سکه، بهویژه در کیفیت بانکی (UNC)، از محبوبترین سکههای یادبود دفاع مقدس در میان مجموعهداران محسوب میشود.
