سکه های آدولف هیتلر و آلمان نازی

*گروه ترجمه و تحقیق گالری کلکسیون ۱۱۰

سکه‌های آلمان نازی (رایش سوم)؛ اقتصاد، تاریخ و نمادها

Reichsmark (رایشس‌مارک) یکای پول رسمی آلمان در دوره‌ٔ جمهوری وایمار تا پایان جنگ جهانی دوم بود، و بین سال‌های ۱۹۲۴ تا ۱۹۴۸ در گردش بود. اداره و سیاست پولی آن بر عهدهٔ رایش‌س‌بانک بود.

در دورهٔ آلمان نازی (۱۹۳۳–۱۹۴۵)، این پول نه فقط وسیله تبادل روزمره بلکه آینه‌ای از اقتصاد جنگیِ تمام‌عیار بود: حکومت آدولف هیتلر (Führer آلمان و رهبر حزب ناسیونال‌سوسیالیست) از طریق کنترل سفت و سخت اقتصاد و آماده‌سازی برای جنگ جهانی دوم، منابع کشور را به سمت صنایع سنگین و نظامی هدایت کرد.

در این اقتصادِ تحت سلطه‌ی دولت، سکه‌های رایج به دو دورهٔ اصلی تقسیم می‌شوند:
پیش از جنگ یا ابتدای آن (دههٔ ۳۰ میلادی): سکه‌های با فلزات ارزشمندتر (مثل برنز، نیکل، و نقره)
دورهٔ جنگ جهانی دوم (دههٔ ۴۰ میلادی): سکه‌های سبک و اقتصادی‌تر از رویِ زینک (Zinc) یا آلومینیوم، به خاطر کمبود فلزات استراتژیک برای تولید تسلیحات.

نقش ایدئولوژی و نمادها

در همهٔ سکه‌های دوره نازی، برجسته‌ترین نمادها عبارت‌اند از:
• عقاب آلمان (Reichsadler) که پرچم دولتی بود، بالای 卐 (هیتلر و حزب نازی) روی سکه‌ها حک شده بود.

• نام کشور معمولاً با عنوان Deutsches Reich همراه با سال ضرب دیده می‌شود.
• برخلاف بسیاری از پول‌های ملی دیگر، هیچ تصویری از هیتلر روی سکه‌ها چاپ نشد؛ اشتباه رایج این است که فکر کنیم تصویر او در پول رایج آلمان حضور داشته است، اما چنین نیست — هرچند نقش نمادین و تبلیغاتی این آثار در خدمت ایدئولوژی رژیم بود.

عجیب و جالب؛

هیچوقت تصویری از آدولف هیتلر روی سکه‌های رسمی آلمان نازی ضرب نشد، و این موضوع یکی از نکات مهم و جذاب در بررسی سکه‌های آلمان نازی و تاریخ رایش سوم است.

در دوره حکومت هیتلر (۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵) با وجود قدرت مطلق سیاسی و سلطه کامل حزب نازی بر ساختار دولت، سکه‌های رایج همچنان با نماد رسمی «عقاب رایش» و عنوان Deutsches Reich منتشر می‌شدند.

برخلاف بسیاری از نظام‌های سلطنتی که تصویر پادشاه یا ملکه را روی پول ملی درج می‌کردند، در رایش سوم تمرکز بر نماد دولت و ایدئولوژی ناسیونال‌سوسیالیسم بود نه نمایش مستقیم چهره هیتلر روی سکه.

سکه‌های فنینگ و مارک این دوره، چه انواع زینک دهه ۴۰ میلادی و چه سکه‌های نقره ۲ مارک و ۵ مارک دهه ۳۰، همگی نشان‌دهنده هویت حکومتی آلمان نازی بودند اما فاقد پرتره شخص هیتلر باقی ماندند.

این تصمیم را می‌توان در چارچوب سیاست تبلیغاتی رژیم تحلیل کرد؛ جایی که هیتلر به عنوان «پیشوا» در پوسترها، تمبرها، مدال‌ها و آثار تبلیغاتی حضور پررنگ داشت اما در پول رایج روزمره جای نگرفت. از منظر تاریخی و کلکسیونی، همین نبود تصویر هیتلر روی سکه‌های آلمان نازی به یک نکته پژوهشی مهم در تحلیل نمادشناسی پول در دوره جنگ جهانی دوم تبدیل شده است.

سکه های پیش از جنگ جهانی دوم آلمان نازی هیتلری

۱ فنینگ آلمان نازی دهه ۳۰ قبل از چنگ جهانی

این سکه معمولاً از برنز (آلیاژ مس) ساخته می‌شد و نسبت به نمونه‌های زینک دهه ۴۰ وزن و استحکام بهتری دارد. طراحی ساده اما رسمی آن، با عدد بزرگ ارزش اسمی در یک‌سو و عقاب رایش در سوی دیگر، نماد ورود آلمان به ساختار جدید سیاسی پس از ۱۹۳۳ است. برای کلکسیونرها، ضرابخانه و سال ضرب اهمیت زیادی در تعیین ارزش دارد.

۲ فنینگ آلمان نازی دهه ۳۰ قبل از جنگ جهانی

فنینگ‌های این دوره نیز غالباً برنزی هستند و از نظر رنگ و بافت، گرم‌تر و خوش‌ساخت‌تر از نمونه‌های جنگی‌اند. این سکه‌ها بخشی از پول خرد روزمره مردم در سال‌های اولیه تثبیت قدرت نازی‌ها بودند؛ دوره‌ای که هنوز جیره‌بندی گسترده و اقتصاد کاملاً نظامی آغاز نشده بود.

۵ فنینگ آلمان نازی دهه ۳۰ قبل از جنگ جهانی

۵ فنینگ دهه ۳۰ از نظر اندازه بزرگ‌تر و برای مجموعه‌داران جذاب‌تر است. در برخی سال‌ها از آلیاژ آلومینیوم-برنز ساخته شد که مقاومت خوبی در برابر خوردگی دارد. این سکه‌ها در فضای تبلیغاتی و ملی‌گرایانه آن زمان در گردش بودند و نمونه‌های سالم آن‌ها امروز ارزش کلکسیونی قابل توجهی دارند.

۱۰ فنینگ آلمان نازی دهه ۳۰ قبل از جنگ جهانی

۱۰ فنینگ‌های دهه ۳۰ معمولاً از آلیاژ نیکل یا ترکیبات با کیفیت بالاتر ضرب شدند. این سکه‌ها پیش از تغییرات گسترده فلزی در دوران جنگ جهانی دوم تولید شدند و از نظر کیفیت ضرب و جزئیات نقش عقاب، معمولاً شارپ‌تر و دقیق‌تر از نسخه‌های زینکی دهه ۴۰ هستند.

۵۰ فنینگ آلمان نازی دهه ۳۰ آلومینیومی

سکه ۵۰ فنینگ آلومینیومی دهه ۳۰ یکی از جذاب‌ترین قطعات این دوره است. استفاده از آلومینیوم باعث وزن سبک و رنگ نقره‌ای مات آن شده است. این سکه‌ها در اواخر دهه ۳۰ و آستانه ورود به فضای جنگی ضرب شدند و به‌نوعی گذار تدریجی اقتصاد آلمان به سمت مدیریت منابع را نشان می‌دهند.
از منظر تاریخی، سکه‌های دهه ۳۰ بازتاب دوره‌ای هستند که آلمان در حال بازسازی اقتصادی، افزایش تولید صنعتی و آماده‌سازی زیرساخت‌های نظامی بود؛ اما هنوز کمبود فلزات استراتژیک به شدت سال‌های ۱۹۴۳ و ۱۹۴۴ نرسیده بود. به همین دلیل، مقایسه این سکه‌ها با نمونه‌های زینک دهه ۴۰ برای مخاطب سایت شما یک نقطه تحلیلی بسیار جذاب ایجاد می‌کند: تغییر جنس فلز، تغییر کیفیت ضرب، و تغییر شرایط سیاسی و اقتصادی.

دورهٔ جنگ جهانی دوم (دههٔ ۱۹۴۰): سکه‌ها از زینک

طی جنگ، نیاز به فلزات برای تولید تسلیحات باعث شد ترکیب سکه‌های خرد آلمان تغییر کند. به جای فلزات گران‌تر، از زینک و آلومینیوم استفاده شد که ارزان‌تر و قابل تهیه‌تر بود. 

سکه‌هایی از این دوره که می‌توانید در بخش فروشگاه گالری ما آنها را ببینید مطابق موارد زیر هستند:

• ۱ فنینگ آلمان نازی؛ رایش سوم (Reichspfennig)

این سکه از ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۵ از زینک خالص ضرب می‌شد، و ارزشش برابر با ۰٫۰۱ رایشس‌مارک بود. طراحی آن شامل عقاب و سوستیکا (نماد نازی) در یک سمت و عدد ارزش در سمت دیگر بود.

•  ۵ فنینگ آلمان نازی؛ رایش سوم

مابین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۴ از زینک ساخته شده و نشانگر همان تحول اقتصادی نیمه‌نظامیِ رایش سوم در دوران جنگ بود.

• ۱۰ فنینگ آلمان نازی؛ رایش سوم

این سکه نیز مانند ۱ و ۵ فنینگ در دههٔ ۴۰ ضرب شد، به خاطر کمبود فلزات کاربردی در جنگ، تحت عنوان «سکه‌های حالت اضطراری» شناخته می‌شوند.

نکتهٔ مهم قلمرویی: جنس زینک این سکه‌ها باعث می‌شود در طول زمان دچار خوردگی و سیاه‌شدگی سطحی شوند — این یک مشخصهٔ طبیعی است که کلکسیونرها برای تشخیص اصالت به آن توجه می‌کنند.

سکه‌های ۱۹۴۳ غیر زینک
برخی از سکه‌ها با تاریخ ۱۹۴۳ که در مجموعه‌تان هست، از ترکیبات دیگری مثل آلیاژهای مسی برنزی یا آلومینیوم هم ضرب شده‌اند. اینها گاهی به خاطر عبور از دورهٔ انتقال یا ضرابخانه‌های متفاوت بوده که هنوز تمام تولیدات خود را به زینک تغییر نداده بودند.

این تنوع در ترکیب باعث می‌شود تاریخ ضرب، ضرابخانه (mint mark)، و سال در ارزش کلکسیونی آنها نقش مهمی داشته باشد.

سکه‌های نقره (دههٔ ۱۹۳۰)
قبل از اینکه اقتصاد کاملاً در خدمت جنگ قرار بگیرد، آلمان همچنان از فلزات ارزشمندتر برای سکه‌های با ارزش بالاتر استفاده می‌کرد:

• ۲ مارک آلمان نازی؛ فلز نقره

سکه‌های ۲ مارک معمولاً در دههٔ ۱۹۳۰ و اغلب با نقرهٔ ۶۲٫۵٪ ضرب می‌شدند. جنس نقره باعث می‌شود حداقل ارزش ذاتی فلز در آنها باقی بماند.

• ۵ مارک آلمان نازی؛ فلز نقره
این سکه‌ها از حدود ۱۹۳۴ تا ۱۹۳۹ با نقرهٔ حدود ۹۰٪ ساخته می‌شدند و از نظر طراحی و زیبایی نسبت به سکه‌های خرد ارزش بیشتری دارند (مثل طرح کلیسا یا طرح پوته‌سام).

این سکه‌های نقره‌ای پیش از آن بودند که جنگ تمام‌عیار و کمبود فلزات آغاز شود و از لحاظ طراحی، کیفیت ضرب و ارزش فلز متمایزتر از سکه‌های زینکی دورهٔ جنگ‌اند.

رابطهٔ سکه‌ها با قدرت خرید و اقتصاد جنگی
در دورهٔ آلمان نازی، ارزش پول در برابر کالاها به دلیل تمرکز بر سیاست‌های اقتصادی جنگی و کنترل دقیق قیمت‌ها پیچیده بود. با اینکه تا ابتدای جنگ قیمت‌ها پایدار بود، از میانهٔ دههٔ ۳۹ به بعد هزینه‌ها و کنترل‌های اقتصادی و نظامی افزایش یافت و مصرف‌کنندهٔ معمولی با کمبود کالاهای غیرضروری، سهمیه‌بندی و کنترل قیمت‌ها روبه‌رو شد.

این پول‌ها نه‌فقط وسیلهٔ معاملات روزمره، بلکه بخش از تجربهٔ زندگی در اقتصاد جنگی یک رژیم توتالیتر بودند — اقتصادی که هر پرداخت خرد پیوند مستقیم با نظام سیاسی و برنامه‌های نظامی آن داشت.
نکته‌های تخصصی برای کلکسیونرها
• ضرابخانه‌ها با حروف مانند A, D, E, F, G, J شناخته می‌شوند و تیراژ هر ضرابخانه در ارزش سکه اثر دارد.

• سکه‌های ۲ و ۵ مارک نقره  دههٔ ۳۰ معمولاً بخاطر جنس و ارزش وزنی شان ارزش بیشتری دارند و بیشتر مورد توجه کلکسیونرهای تخصصی هستند.

جمع بندی نهایی: 

سکه‌های آلمان نازی در دهه ۳۰ و ۴۰ میلادی فقط پول رایج نبودند، بلکه بازتابی مستقیم از تاریخ رایش سوم، اقتصاد تحت فرمان حکومت آدولف هیتلر و فضای پرتنش پیش از جنگ جهانی دوم بودند. از ۱، ۲، ۵ و ۱۰ فنینگ‌های برنزی و نیکل دهه ۳۰ تا ۵۰ فنینگ آلومینیومی و سپس فنینگ‌های زینک دهه ۴۰، تغییر جنس فلز به‌وضوح نشان‌دهنده گذار آلمان از بازسازی اقتصادی به اقتصاد جنگی است. سکه‌های ۲ مارک و ۵ مارک نقره نیز نماد دوره‌ای هستند که هنوز ارزش فلزی و ثبات نسبی پول حفظ شده بود، پیش از آنکه فشار جنگ جهانی دوم ساختار پولی را دگرگون کند.
برای کلکسیونر حرفه‌ای، این سکه‌ها صرفاً «فنینگ» یا «مارک» نیستند؛ بلکه اسناد فلزی از دوران نازیسم، سیاست‌های اقتصادی رایش، کمبود منابع در جنگ، و تحولات قدرت در اروپا هستند. ترکیب فلزی، سال ضرب، ضرابخانه و شرایط نگهداری هر قطعه می‌تواند ارزش تاریخی و کلکسیونی آن را چند برابر کند. همین پیوند میان سکه آلمان نازی، نام هیتلر، جنگ جهانی دوم و اقتصاد جنگی است که این مجموعه‌ها را به یکی از پرجستجوترین و کلیک‌خورترین حوزه‌های کلکسیونی جهان تبدیل کرده است.