تمبر
-
وضعیتمُهر نخورده / بی باطل
-
نوع تمبرمناسبتی و یادبودی
-
کشور
شکافت هستهای یکی از مهمترین دستاوردهای علمی قرن بیستم بود؛ کشفی که درک بشر از ساختار ماده را دگرگون کرد و مسیر تازهای برای پژوهش در فیزیک هستهای، تولید انرژی و فناوریهای نوین گشود. تمبر یادبودی ۱۵ فنینگی آلمان غربی که در ۱۴ اوت ۱۹۶۴ منتشر شد، به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد این تحول علمی اختصاص دارد و با نمایش یک راکتور هستهای، تصویری از پیوند پژوهشهای نظری با کاربردهای صنعتی علم ارائه میکند.
ریشه این مناسبت به سال ۱۹۳۸ بازمیگردد؛ زمانی که شیمیدانان آلمانی، اتو هان (Otto Hahn) و فریتس اشتراسمن (Fritz Strassmann)، در جریان آزمایشهای خود روی اورانیوم به نتایجی دست یافتند که نشان میداد هسته اتم میتواند به اجزای سبکتر تقسیم شود. لیزه مایتنر (Lise Meitner) و اتو فریش (Otto Frisch) در تفسیر نظری این پدیده و توضیح ماهیت فیزیکی آن نقش مهمی ایفا کردند. این فرایند با عنوان شکافت هستهای شناخته شد و به یکی از پایههای اصلی فیزیک هستهای معاصر تبدیل گردید.
انتخاب موضوع راکتور اتمی برای این تمبر، توجه را از خود کشف آزمایشگاهی به مرحله بهرهبرداری از دانش هستهای منتقل میکند. راکتور هستهای سامانهای است که در آن واکنش زنجیرهای شکافت تحت شرایط کنترلشده ادامه پیدا میکند. هنگام شکافت هستههای سنگین، انرژی و نوترونهای بیشتری آزاد میشود و این نوترونها میتوانند زمینه شکافت هستههای دیگر را فراهم کنند. کنترل این فرایند، اساس عملکرد راکتورهای هستهای و یکی از مهمترین موضوعات مهندسی هستهای است.
در طراحی این اثر، کارل اسکار بلاسه بهجای استفاده از تصویر پرتره دانشمندان، موضوع را از طریق نمایش یک سامانه علمی و صنعتی بیان کرده است. این انتخاب، نگاه مخاطب را به خود فناوری و سازوکار تولید انرژی معطوف میکند. ترکیب رنگی و عناصر تصویری تمبر نیز در خدمت معرفی موضوعی قرار گرفتهاند که در دهه ۱۹۶۰ به یکی از محورهای مهم پیشرفت علمی و صنعتی جهان تبدیل شده بود. بلاسه از طراحان شناختهشده تمبر آلمان غربی بود و در این اثر نیز رویکرد گرافیکی و علمی خود را به نمایش گذاشته است.
این انتشار بخشی از مجموعهای با موضوع پیشرفت در علم و فناوری بود که در سال ۱۹۶۴ با سه موضوع متفاوت به بازار پستی آلمان غربی راه یافت. دو تمبر دیگر این انتشار به صدمین سالگرد معرفی فرمول بنزن و صدمین سالگرد موتور احتراق داخلی آلمان اختصاص داشتند. کنار هم قرارگرفتن این سه موضوع، تصویری از تحول دانش شیمی، مهندسی مکانیک و فیزیک هستهای در تاریخ فناوری ارائه میدهد.
از نظر مشخصات فنی، استفاده از کاغذ فلورسنت در کنار چاپ افست چندرنگ، از ویژگیهای قابل توجه این تمبر است. کاغذ فلورسنت در برابر تابش فرابنفش واکنش نوری نشان میدهد و در بررسیهای تخصصی میتواند به شناسایی نوع کاغذ و تشخیص برخی تفاوتهای چاپی کمک کند. تیراژ ۷۰ میلیون قطعه نیز نشاندهنده انتشار گسترده این یادبود در شبکه پستی آن دوره است. این تمبر برای مجموعههای موضوعی تاریخ علم، فیزیک هستهای، انرژی اتمی، اختراعات و تاریخ فناوری آلمان جایگاه مشخصی دارد.
این یادبود تنها به ثبت یک سالگرد علمی نمیپردازد؛ بلکه بازتابی از دورهای است که دانش هستهای از مرحله کشف آزمایشگاهی به عرصه فناوری و صنعت وارد میشد.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.