تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبرمناسبتی و یادبودی
-
کشور
تصور کنید در سال ۱۹۷۰، در میان غرفههای مدرن و معماریهای آیندهنگر نمایشگاه جهانی ژاپن، بنایی با الهام از دژهای خشتی و برجهای سنتی عربی قرار گرفته باشد؛ بنایی که قرار بود داستان گذشته، حال و آینده ابوظبی را برای بازدیدکنندگان سراسر جهان روایت کند. تمبر یادبود غرفه ابوظبی که در ۲۵ ژوئن ۱۹۷۰ از سوی فجیره منتشر شد، به همین رویداد تاریخی اختصاص دارد. این تمبر از مجموعه نمایشگاه جهانی اکسپو ۷۰ اوساکا است و در کنار موضوع معماری، بخشی از تاریخ حضور امارات در رویدادهای بینالمللی را ثبت میکند؛ حضوری که بیش از یک سال پیش از تشکیل رسمی امارات متحده عربی اتفاق افتاد.
نمایشگاه جهانی اکسپو ۱۹۷۰ در شهر اوساکا در ژاپن برگزار شد و نخستین نمایشگاه جهانی بود که در قاره آسیا میزبانی میشد. این رویداد از ۱۵ مارس تا ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۰ ادامه داشت و شعار اصلی آن «پیشرفت و هماهنگی برای بشریت» بود. اکسپو ۷۰ با حضور کشورهای مختلف و نمایش دستاوردهای علمی، صنعتی، فرهنگی و معماری، تصویری از جهان در آستانه آیندهای تازه ارائه میکرد. بیش از ۶۴ میلیون نفر از این نمایشگاه بازدید کردند و معماری غرفهها به یکی از مهمترین بخشهای تجربه بازدیدکنندگان تبدیل شد. در چنین فضایی، ابوظبی نیز فرصتی پیدا کرد تا هویت فرهنگی و مسیر توسعه خود را به مخاطبان بینالمللی معرفی کند.
غرفه ابوظبی از نظر معماری انتخابی جالب و حسابشده داشت. بهجای ساخت بنایی کاملاً مدرن و بیارتباط با گذشته، طراحان از دژهای سنتی منطقه العین الهام گرفتند؛ بهویژه قلعه الجاهلی که یکی از بناهای تاریخی شناختهشده امارات به شمار میرود. طراحی این غرفه را عبدالرحمن مخلوف، معمار و شهرساز مصری که در آن دوره در برنامهریزی شهری ابوظبی نقش داشت، بر عهده گرفت. ساخت و آمادهسازی طرح حدود دو سال زمان برد و نتیجه آن بنایی بود که عناصر معماری دفاعی و سنتی منطقه را در قالب یک غرفه نمایشگاهی به ژاپن منتقل میکرد.
یکی از ویژگیهای شاخص این بنا، ترکیب برجهای استوانهای و چهارگوش با دیوارهای دارای کنگرههای دفاعی بود؛ عناصری که در معماری قلعههای خشتی سواحل جنوبی خلیج فارس دیده میشوند. این فرم معماری تنها جنبه تزئینی نداشت، بلکه به بازدیدکنندگان یادآوری میکرد که تاریخ ابوظبی با زندگی در واحهها، ساخت دژها، تجارت دریایی و شیوههای سنتی سکونت پیوند خورده است. در فضای داخلی غرفه نیز بخشهایی برای نمایش فرهنگ عربی در نظر گرفته شده بود؛ از جمله اتاقی با فرش و چیدمان سنتی و نمایش چراغهای برنجی که نور رنگی از شیشههای رنگی بر آنها میتابید. موضوع کلی غرفه با عنوان «ابوظبی؛ گذشته، حال و آینده» شناخته میشد و هدف آن نشان دادن پیوند میان میراث تاریخی و تحولات تازه امارت بود.
نکته مهم درباره این تمبر، تفاوت میان کشور صادرکننده تمبر و موضوع تصویرشده روی آن است. این نمونه در فهرستهای فیلاتلیک به نام فجیره ثبت شده، اما موضوع آن غرفه ابوظبی در نمایشگاه اوساکاست. در سال ۱۹۷۰ فجیره هنوز امارتی مستقل در چارچوب امارات ساحل متصالح و تحتالحمایه بریتانیا بود و اتحاد امارات در دوم دسامبر ۱۹۷۱ شکل گرفت. در آن زمان شیخ محمد بن حمد الشرقی بر فجیره حکومت میکرد. بنابراین نباید این تمبر را با تمبرهای رسمی ابوظبی درباره اکسپو ۷۰ اشتباه گرفت؛ ابوظبی مجموعه جداگانهای از تمبرهای نمایشگاه را با ارزشهای اسمی برحسب فلس منتشر کرده بود، در حالی که این نمونه به انتشار فجیره تعلق دارد.
از نظر طراحی و ویژگیهای فنی، این تمبر با چاپ چندرنگ و روش چاپ افست تولید شده و فاقد نشان آب است. نمونه مورد بحث بدون دندانه است؛ یعنی لبههای آن مانند تمبرهای معمولی سوراخکاری نشدهاند. این ویژگی برای مجموعهداران اهمیت دارد، زیرا نسخههای دندانهدار و بدون دندانه از یک طرح میتوانند در بررسی گونههای چاپی و طبقهبندی مجموعهها تفاوت داشته باشند. ارزش اسمی آن ۱۰ درهم است. البته در سال ۱۹۷۰ واحد پول رایج در فجیره ریال قطر و دبی بود که به ۱۰۰ درهم تقسیم میشد؛ بنابراین ارزش این تمبر معادل یکدهم ریال قطر و دبی بوده است، نه درهم امارات امروزی که پس از تشکیل کشور در سال ۱۹۷۳ وارد گردش شد.
این تمبر برای علاقهمندان به تاریخ پست فجیره، معماری سنتی امارات، نمایشگاههای جهانی و تاریخ شکلگیری امارات متحده عربی جذابیت ویژهای دارد. از سوی دیگر، انتشار آن در مجموعه تمبرهای موضوعی فجیره، آن را به نمونهای جالب برای بررسی سیاستهای پستی امارتهای منطقه در دهه ۱۹۷۰ تبدیل میکند. بخشی از تمبرهای موضوعی فجیره در آن دوره با توجه ویژه به بازار مجموعهداران بینالمللی منتشر میشدند و برخی از آنها در کاتالوگهای مختلف وضعیت یکسانی ندارند؛ به همین دلیل، بررسی مرجع کاتالوگی و تفاوت نسخههای دندانهدار و بدون دندانه برای شناسایی دقیق این نمونه اهمیت دارد.
شما میتوانید این تمبر را در سبد خرید به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.