تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبرمناسبتی و یادبودی
-
کشور
تصویر مادر و کودک بر این تمبر، به یکی از لطیفترین موضوعات هنر سفالگری ژاپن تعلق دارد؛ عروسک هاکاتا هنری که در آن خاک رس، مهارت هنرمند و رنگآمیزی ظریف به پیکرههایی با چهرهها و حالتهای انسانی تبدیل میشوند. تمبر ۶۰ ین منتشرشده در ۸ اوت ۱۹۸۵، بخشی از مجموعه پنجم صنایعدستی سنتی ژاپن است؛ مجموعهای که در آن دو هنر بومی، یعنی عروسکهای هاکاتا و ظروف فلزی نانبو، معرفی شدند. موضوع مادر و کودک در این تمبر، نمونهای از ظرفیت هنر هاکاتا برای بازنمایی زندگی روزمره، روابط انسانی و عواطف خانوادگی است.
پیشینه عروسکهای هاکاتا (Hakata Ningyō) با تاریخ منطقه هاکاتا در شهر امروزی فوکوئوکا، در جزیره کیوشو، پیوند خورده است. درباره خاستگاه این هنر روایتهای گوناگونی وجود دارد. یکی از روایتهای شناختهشده، پیدایش آن را به اوایل قرن هفدهم و زمان ساخت قلعه فوکوئوکا نسبت میدهد؛ هنگامی که کورودا ناگاماسا (Kuroda Nagamasa) فرمانروای قلمرو چیکوزن، گروهی از صنعتگران و استادکاران را برای فعالیت در این منطقه گرد آورد. در میان این صنعتگران، سفالگران و کاشیسازانی حضور داشتند که ساخت پیکرههای کوچک سفالی را نیز تجربه میکردند. این آثار بهتدریج از اشیای ساده تزئینی فراتر رفتند و زمینه شکلگیری سنتی هنری را فراهم کردند که بعدها به نام عروسک هاکاتا شناخته شد.
در دوره ادو (Edo Period)، بهویژه در اواخر قرن هجدهم و آغاز قرن نوزدهم، استادکارانی چون ماساکی سوشیچی (Masaki Soshichi) و ناکانوکو کیچیبی (Nakanoko Kichibei) در گسترش این هنر نقش داشتند. عروسکهای هاکاتا بهتدریج در مناطق مختلف کیوشو و پیرامون دریای داخلی ستو شناخته شدند. در دوره میجی (Meiji Period) نیز این هنر وارد مرحله تازهای شد؛ نمایش آثار در نمایشگاههای بینالمللی، از جمله نمایشگاه پاریس در سال ۱۸۹۰، موجب افزایش شهرت آن در خارج از ژاپن شد و عروسک هاکاتا به یکی از نمادهای شناختهشده صنایعدستی این کشور تبدیل شد.
ویژگی اصلی این پیکرهها، استفاده از خاک رس بدون لعاب است. هنرمند ابتدا نمونه اولیه را با گل شکل میدهد و سپس از آن قالب تهیه میکند. قطعه ساختهشده پس از خشکشدن، در کوره پخته میشود؛ اما برخلاف بسیاری از آثار سفالی، سطح آن لعابکاری نمیشود. در مرحله بعد، پوششی سفیدرنگ با استفاده از مادهای موسوم به گوفون (Gofun)، که از پودر صدف تهیه میشود، بر سطح پیکره قرار میگیرد و رنگآمیزی با رنگدانههای گوناگون انجام میشود. همین شیوه باعث میشود سطح عروسکها حالتی نرم و نزدیک به بافت پوست انسان پیدا کند. جزئیات چهره، لباس، طرح کیمونو و حالت دستها نیز با دقت فراوان اجرا میشوند.
موضوعات عروسکهای هاکاتا تنها به مادر و کودک محدود نیستند. زنان زیبا، بازیگران نمایشهای کابوکی و نو (Noh)، کودکان، شخصیتهای مذهبی و صحنههای جشنهای فصلی از جمله مضامین رایج این هنر هستند. در این میان، پیکره مادر و کودک به دلیل نمایش پیوند عاطفی و زندگی خانوادگی، جایگاه ویژهای در مجموعه موضوعات انسانی این صنعت دستی دارد. قرار گرفتن چنین اثری بر تمبر پستی، هنر محلی فوکوئوکا را از فضای کارگاههای سنتی فراتر برد و آن را در قالب تصویری کوچک اما ماندگار به مجموعهداران و مخاطبان سراسر ژاپن معرفی کرد.
طراحی یوشیآکی کیکوچی با چاپ چندرنگ و روش گراور، امکان نمایش جزئیات پیکره را در قالب محدود تمبر فراهم کرده است. تیراژ ۱۶ میلیون و ۵۰۰ هزار قطعهای در ابعاد ۳۷ × ۲۸ میلیمتر نیز نشاندهنده انتشار گسترده این اثر برای استفاده پستی و معرفی میراث صنایع دستی ژاپن بود. امروزه این تمبر علاوه بر ارزش پستی و مجموعهداری، برای علاقهمندان به هنر سنتی ژاپن، عروسکهای سفالی، فرهنگ فوکوئوکا و تاریخ صنایعدستی شرق آسیا نیز جذابیت دارد.
شما میتوانید این تمبر را در سبد خرید به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.