در میان دایناسورهای گیاهخوار، گروهی وجود داشتند که به‌جای زره استخوانی یا خارهای بلند، با آرواره‌ها و دندان‌های ویژه خود با منابع غذایی گیاهی سازگار شده بودند. تمبر ۵۰ پزویی گینه بیسائو، منتشرشده در ۱۵ سپتامبر ۱۹۸۹، یکی از این دایناسورها را با نام «تراخودون» به نمایش می‌گذارد؛ نامی تاریخی که در گذشته برای بقایای دایناسورهای گیاه‌خوار به کار می‌رفت و امروزه از نظر علمی نیازمند توضیح است.

تراخودون نامی است که دیرینه‌شناسان در قرن نوزدهم برای برخی فسیل‌های دندان دایناسورها انتخاب کردند. چون این نام بر اساس بقایای محدودی، به‌ویژه دندان‌ها، شکل گرفته بود، بعدها مشخص شد که نمی‌توان همه این فسیل‌ها را با اطمینان به یک جنس مستقل نسبت داد. در برخی فهرست‌های تمبرشناسی، دایناسور تصویرشده روی این تمبر با ادمنتوسوروس مرتبط دانسته شده است؛ دایناسوری گیاه‌خوار از گروه هادروسورها که به داشتن پوزه‌ای شبیه منقار اردک شهرت دارد. بنابراین، نام تراخودون روی تمبر را بهتر است در چارچوب نام‌گذاری‌های قدیمی دیرینه‌شناسی در نظر گرفت، نه لزوماً نام علمی قطعی یک گونه.

هادروسورها از دایناسورهای گیاه‌خوار موفق دوره کرتاسه بودند. شکل منقار و آرایش دندان‌های آن‌ها به خوردن و خردکردن مواد گیاهی کمک می‌کرد. برخلاف پستانداران که معمولاً دندان‌های خود را در طول عمر به شیوه‌ای محدود جایگزین می‌کنند، بسیاری از این دایناسورها مجموعه‌هایی از دندان‌های جایگزین داشتند که با فرسوده‌شدن دندان‌های قبلی، به کار می‌افتادند. این سازگاری برای جانورانی که بخش عمده غذایشان از گیاهان تشکیل می‌شد، اهمیت زیادی داشت.

فسیل‌ها همچنین به دانشمندان کمک می‌کنند تا درباره زندگی اجتماعی این جانوران پرسش‌هایی مطرح کنند. کشف مجموعه‌هایی از استخوان‌های هادروسورها در یک محل، ردپاهای متعدد و بقایای جانوران در لایه‌های رسوبی مشابه، در برخی موارد احتمال حرکت یا زندگی گروهی را تقویت کرده است. البته هر مجموعه استخوانی به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که جانوران در یک گله زندگی می‌کرده‌اند؛ برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای، شرایط زمین‌شناختی محل کشف نیز باید بررسی شود.

دوران کرتاسه، که بسیاری از هادروسورها در آن زندگی می‌کردند، دوره‌ای از تنوع گسترده گیاهان و دایناسورها بود. در پایان این دوره، حدود ۶۶ میلیون سال پیش، برخورد یک سیارک بزرگ و پیامدهای محیطی آن باعث انقراض بسیاری از گروه‌های جانوری، از جمله تمام دایناسورهای غیرپرنده شد. بااین‌حال، دایناسورهای پرنده‌تبار از این رویداد جان سالم به در بردند و نسل امروزی پرندگان از همان شاخه تکاملی پدید آمده است. تراخودون یا دایناسورهای مرتبط با نام آن، مدت‌ها پیش از این رویداد موضوع مطالعه فسیل‌شناسان شده بودند و نام تاریخی آن نمونه‌ای از تغییر و اصلاح برداشت‌های علمی با کشف شواهد تازه است.

این تمبر بخشی از مجموعه «جانوران پیشاتاریخی» گینه بیسائو در سال ۱۹۸۹ است. ارزش آن برای مجموعه‌داران فقط به تصویر یک دایناسور محدود نمی‌شود؛ نام‌گذاری تاریخی تراخودون، ارتباط آن با پژوهش‌های دیرینه‌شناسی و تغییر شناخت دانشمندان از دایناسورها، موضوعی جالب برای مجموعه‌هایی با محوریت تاریخ طبیعی فراهم می‌کند.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.