استگوسوروس یکی از شناخته‌شده‌ترین دایناسورهای گیاه‌خوار دوران ژوراسیک است؛ جانوری چهارپا که حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش در بخش‌هایی از آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. ردیف صفحات استخوانی روی پشت و خارهای بلند انتهای دم، ظاهری متمایز به این دایناسور می‌دادند؛ ویژگی‌هایی که باعث شده‌اند استگوسوروس حتی برای کسانی که آشنایی تخصصی با دیرینه‌شناسی ندارند نیز قابل‌شناسایی باشد. این دایناسور در مجموعه تمبرهای «جانوران پیشاتاریخی» گینه بیسائو، منتشرشده در سال ۱۹۸۹، موضوع اصلی تصویر قرار گرفته است.

یکی از رازهای جالب استگوسوروس به صفحات بزرگ روی پشت آن مربوط می‌شود. دانشمندان با مطالعه فسیل‌ها دریافتند که این صفحات مستقیماً به اسکلت متصل نبودند، بلکه در پوست جانور قرار داشتند. شیارهای ریز روی استخوان‌ها نیز نشان می‌دهند که صفحات در زمان حیات دارای بافت و رگ‌های خونی بوده‌اند. هنوز درباره کارکرد دقیق آن‌ها اتفاق‌نظر کامل وجود ندارد؛ احتمال دارد در نمایش و شناسایی میان هم‌نوعان یا تنظیم دمای بدن نقش داشته باشند. بنابراین، چیزی که در نگاه نخست شبیه زرهی برای محافظت از پشت به نظر می‌رسد، ممکن است کاربردهای پیچیده‌تری داشته باشد.

در مقابل، خارهای انتهای دم احتمالاً نقش دفاعی مهمی داشته‌اند. استگوسوروس با وجود جثه بزرگ و بدن سنگین، گیاه‌خوار بود و برای مقابله با شکارچیانی مانند آلوسوروس می‌توانست دم قدرتمند خود را به اطراف حرکت دهد. برخی شواهد فسیلی، از جمله آسیب‌های ترمیم‌شده در خارها و صدمات استخوانی مشاهده‌شده در بقایای شکارچیان، با این احتمال سازگارند که دم استگوسوروس وسیله‌ای مؤثر برای دفاع بوده است.

شناخت این دایناسور نیز داستانی از پیشرف علم فسیل‌شناسی است. استگوسوروس در سال ۱۸۷۷ میلادی توسط دیرینه‌شناس آمریکایی، اتنیل چارلز مارش، نام‌گذاری شد. در آغاز، دانشمندان درباره چگونگی قرارگیری صفحات پشت آن برداشت‌های متفاوتی داشتند؛ با کشف نمونه‌های بهتر و بررسی ارتباط استخوان‌ها با بافت‌های پیرامون، بازسازی بدن این جانور به‌تدریج دقیق‌تر شد. هر فسیل تازه می‌تواند جزئیاتی درباره حرکت، تغذیه و ساختار بدن دایناسورها روشن کند و حتی برداشت‌های قدیمی را تغییر دهد.

استگوسوروس در اواخر دوره ژوراسیک زندگی می‌کرد؛ زمانی که آب‌وهوای زمین در بسیاری از مناطق گرم‌تر از امروز بود و محیط‌های گوناگونی از دشت‌های سیلابی تا جنگل‌های باستانی وجود داشتند. این جانور با تغذیه از گیاهان، بخشی از شبکه غذایی آن دوران بود و خود نیز در معرض شکار دایناسورهای گوشت‌خوار قرار داشت. میلیون‌ها سال بعد، تغییرات بزرگ زمین‌شناختی و زیستی به پایان عصر دایناسورها انجامید؛ رویدادی که حدود ۶۶ میلیون سال پیش رخ داد. بااین‌حال، استگوسوروس بسیار زودتر از این انقراض نهایی از میان رفته بود و نباید آن را هم‌دوره دایناسورهایی دانست که در پایان دوره کرتاسه زندگی می‌کردند.

تمبر ۸۰۰ پزویی گینه بیسائو با تصویر استگوسوروس، علاوه بر نمایش یکی از دایناسورهای شاخص، فرصتی برای آشنایی با موضوعاتی مانند سازگاری جانوران، نقش فسیل‌ها در بازسازی گذشته و شیوه دفاع دایناسورهای گیاه‌خوار فراهم می‌کند. قرارگرفتن این نمونه در مجموعه «جانوران پیشاتاریخی» سال ۱۹۸۹ نیز آن را برای علاقه‌مندان به تمبرهای دیرینه‌شناسی و مجموعه‌هایی با محوریت تاریخ حیات روی زمین قابل‌توجه می‌سازد.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.