تمبر
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
کشور
در تاریخ تمبرهای ایران، حذف نوشتههای فرانسوی از برخی انتشارها را میتوان از منظر تغییرات هویت بصری و شیوه معرفی خدمات پستی بررسی کرد. تمبر ۱۰ دیناری رضا شاه پهلوی، منتشرشده در سال ۱۹۳۸، نمونهای از این مرحله است؛ اثری که بهجای همراهی پرتره پادشاه با کتیبه فرانسوی، تصویر او را بدون نوشته فرانسوی ارائه میکند. همین ویژگی، این نسخه را از نمونههای پیشین دارای زیرنویس فرانسوی متمایز میسازد.
سال ۱۹۳۸ را میتوان یکی از نقاط قابل توجه در تحول نوشتههای روی تمبرهای ایران دانست. در این مقطع، تصمیم اداره پست ایران برای کنارگذاشتن نوشتههای خارجی، چهره تازهای به تمبرهای داخلی بخشید. این تغییر با هدف هماهنگی بیشتر با مقررات اتحادیه جهانی پست (UPU) انجام شد و در انتشارهای بعدی نیز ادامه پیدا کرد. در نتیجه، نام فرانسوی «POSTES IRANIENNES» از روی تمبرها حذف شد و نوشتههای فارسی و ارقام ارزش اسمی جایگاه اصلی را پیدا کردند. این روند تا سال ۱۹۴۹ ادامه داشت؛ زمانی که نام ایران با حروف لاتین روی تمبرها ظاهر شد.
از نظر طراحی، پرتره رضا شاه در این نمونه با لباس نظامی ارائه شده است. انتخاب چنین تصویری، وجه رسمی و حکومتی شخصیت او را برجسته میکند. در واقع، تصویر شاه در تمبرهای آن دوره صرفاً یک نقش تزئینی نبود؛ بلکه بخشی از شیوه معرفی اقتدار دولت و ساختار سلطنت به شمار میرفت. پژوهشهای تمبرشناسی دوره پهلوی نیز نشان میدهند که پرتره پادشاه در کنار نمادهای پیشرفت و نوسازی، از عناصر اصلی هویت بصری تمبرهای این دوره بوده است.
رنگ قرمز بنفش متمایل به یاسی، مهمترین مشخصه ظاهری این ارزش اسمی است. ابعاد ۲۴ × ۳۲ میلیمتر و دندانهبندی ۱۱ نیز در شناسایی نمونه نقش دارند. چاپخانه مجلس تهران مسئولیت تولید این انتشار را بر عهده داشته است. نکته فنی قابل توجه آن است که مرجع تخصصی تاریخ تمبرهای پهلوی، چاپ سنگی را برای نسخههای بدون نوشته فرانسوی این سری ثبت کرده است؛ همچنین به وجود تفاوتهایی در طیف رنگ و کیفیت چاپ میان نوبتهای مختلف انتشار اشاره میکند. این تفاوتها در بررسی نمونههای همارزش اهمیت دارند، زیرا ظاهر دو تمبر با ارزش اسمی یکسان لزوماً در تمام جزئیات چاپی یکسان نیست.
از دیدگاه مجموعهداری، این تمبر جایگاه مشخصی در بررسی گذار از تمبرهای دارای نوشته فرانسوی به انتشارهای بدون کتیبه خارجی دارد. همچنین میتوان آن را در مجموعههای تخصصی پرترههای سلطنتی، تاریخ پست ایران و تمبرهای دوران رضاشاه قرار داد. مقایسه آن با نسخههای پیشین دارای زیرنویس فرانسوی، بهویژه برای مطالعه تغییرات نوشتاری و سیاستهای انتشار تمبر در ایران، موضوعی ارزشمند برای پژوهشگران این حوزه است.
این نمونه ۱۰ دیناری، افزون بر نمایش چهره رضا شاه با پوشش نظامی، نماینده مرحلهای از بازتعریف زبان نوشتاری تمبرهای ایران است؛ تغییری که هویت ملی و شیوه معرفی خدمات پستی کشور را در قالبی تازه به نمایش گذاشت.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.