تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
کشور
در دهه ۱۳۱۰ شمسی، تمبرهای ایران علاوه بر نقش مستقیم در جابهجایی نامهها و مرسولات، به بخشی از نظام ارتباطی و اداری کشور تبدیل شده بودند. گسترش فعالیتهای دولتی، افزایش ارتباط میان شهرها و توسعه زیرساختهای حملونقل، اهمیت خدمات پستی را بیشتر میکرد. در چنین فضایی، انتشار تمبرهای دارای تصویر پادشاه، تنها به ثبت هزینه ارسال محدود نمیشد؛ این قطعات کوچک کاغذی، چهره رسمی حکومت را نیز به نقاط مختلف کشور و حتی خارج از مرزها منتقل میکردند.
تمبر ۱۵ دیناری رضا شاه با رنگ لاجوردی، از انتشارهای سال ۱۹۳۸ است که در همین بستر تاریخی قابل بررسی است. برخلاف برخی نمونههای پیشین که نام خدمات پستی ایران را به زبان فرانسوی در کنار تصویر پادشاه درج میکردند، در این نسخه کتیبه فرانسوی حذف شده است. این تغییر حاصل تصمیمی گستردهتر در سیاست انتشار تمبرهای ایران بود و نه صرفاً یک تفاوت گرافیکی در طراحی. از سال ۱۹۳۸، نوشتههای خارجی از تمبرهای ایران کنار گذاشته شدند و این شیوه تا سال ۱۹۴۶ ادامه یافت.
در همین سالها، پروژههای عمرانی و ارتباطی کشور با سرعت بیشتری دنبال میشدند. راهآهن سراسری ایران که ساخت آن در سال ۱۳۰۶ شمسی آغاز شده بود، در سال ۱۳۱۷ به بهرهبرداری رسید و پیوند مناطق مختلف کشور را وارد مرحله تازهای کرد. توسعه راههای زمینی و شبکههای ارتباطی نیز در کنار این طرح، بخشی از برنامه نوسازی ساختار کشور بود. اهمیت این تحولات برای تاریخ پست از آن جهت است که انتقال نامهها و اسناد اداری به شبکهای گستردهتر از مسیرهای ارتباطی وابسته بود. تمبرهای این دوره را میتوان در کنار این دگرگونیها، بخشی از تاریخ ارتباطات نوین ایران دانست.
از نظر ترکیب بصری، رنگ لاجوردی در این نمونه نقش اصلی را در هویت ظاهری آن ایفا میکند. این رنگ در کنار پرتره رضا شاه، تصویری رسمی و متمایز ایجاد کرده است. اندازه ۳۲ در ۲۴ میلیمتر نیز از ویژگیهای قابل ثبت این ارزش اسمی است. تولید تمبر در چاپخانه مجلس تهران، آن را به بخشی از تاریخ چاپ و تولید داخلی اوراق رسمی در آن دوره پیوند میدهد. چاپخانه مجلس در سالهای حکومت رضا شاه یکی از مراکز مهم تولید تمبرهای ایران بود و نام آن در شماری از انتشارهای این دوره دیده میشود.
از منظر پژوهش تمبرشناسی، اهمیت این نمونه فقط به تصویر پادشاه محدود نیست. کنار هم قرارگرفتن ارزش اسمی ۱۵ دینار، رنگ لاجوردی، ابعاد مشخص و حذف نوشته فرانسوی، امکان بررسی تفاوتهای میان ارزشهای مختلف یک سری را فراهم میکند. این تمبر همچنین برای مجموعههایی با محور تاریخ راهآهن و ارتباطات ایران، تحول نظام پستی و پرترههای رسمی خاندان پهلوی قابل توجه است.
این انتشار، تصویری از ایران در آستانه گسترش زیرساختهای ارتباطی و اداری را در خود حفظ کرده است؛ دورهای که هم ساختار خدمات عمومی و هم شیوه معرفی رسمی کشور در تمبرهای پستی دستخوش تغییر بود.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.