تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
کشور
در بررسی اسناد تصویری دوره پهلوی، تمبرهای پستی یکی از منابع قابل توجه برای شناخت شیوه بازنمایی حکومت در زندگی عمومی هستند. تصویر رضاشاه بر تمبرهای این دوره، تنها جنبه شناسایی صاحب سلطنت را نداشت؛ بلکه حضور چهره پادشاه بر مراسلات روزمره، نوعی پیوند میان ساختار حکومتی و ارتباطات مردم ایجاد میکرد. نمونه ۱۵ دیناری خاکستری از همین رویکرد در طراحی تمبرهای ایران به شمار میرود.
انتشار این قطعه در سال ۱۹۳۳، مقارن با زمانی بود که حکومت پهلوی در حال تثبیت نهادهای اداری و گسترش ساختارهای جدید کشور بود. رضاشاه که پیش از رسیدن به سلطنت در ارتش فعالیت داشت، پس از تأسیس سلسله پهلوی در سال ۱۹۲۵، برنامه متمرکزی برای تغییر سازمان نظامی، آموزش، دستگاه قضایی و زیرساختهای ارتباطی دنبال کرد. تمرکز قدرت در پایتخت و توسعه سازمانهای دولتی، از ویژگیهای مهم این مقطع تاریخی محسوب میشوند.
یکی از نکات قابل توجه درباره این تمبر، ارزش اسمی آن است. واحد دینار در نظام پولی ایران آن زمان، زیرواحد ریال بود و هر ۱۰ دینار معادل یک ریال محسوب میشد. بنابراین ارزش ۱۵ دیناری این نمونه برابر با یک ریال و نیم بوده است. وجود ارزشهای گوناگون در یک مجموعه پستی، امکان استفاده از تمبرها برای تعرفههای متفاوت مراسلات را فراهم میکرد و از نیازهای عملی شبکه پستی کشور ناشی میشد.
از نظر ظاهری، رنگ خاکستری تمبر در مقایسه با نمونه آبی ۱۰ دیناری همین سری، تفاوت بصری روشنی ایجاد میکند. تصویر پادشاه موضوع اصلی اثر است و ترکیببندی آن بر نمایش چهره رسمی رضاشاه متمرکز شده است. در تمبرهای حکومتی آن زمان، استفاده از پرتره حاکم روشی شناختهشده برای تثبیت تصویر رسمی سلطنت در اسناد و ابزارهای ارتباطی بود.
این قطعه در چاپخانه مجلس تهران و با روش چاپ سنگی تولید شده است. اندازه ۲۵ × ۲۹ میلیمتر و دندانهبندی ۱۱ از مشخصات ثبتشده آن هستند. چاپ سنگی در ایران سابقهای طولانی در تولید اسناد و آثار تصویری داشت و استفاده از آن در صنعت تمبرسازی، بخشی از تاریخ چاپ داخلی کشور را نیز منعکس میکند.
از منظر مجموعهداری، این تمبر برای مطالعه ارزشهای اسمی در نظام پستی پهلوی، بررسی چاپهای سنگی ایران و گردآوری پرترههای رسمی رضاشاه اهمیت دارد. مقایسه نسخه خاکستری ۱۵ دیناری با نمونههای رنگی دیگر این سری، بهویژه از نظر تفاوت رنگ و ارزش اسمی، امکان بررسی دقیقتری از تنوع انتشار را فراهم میآورد.
تمبر ۱۵ دیناری خاکستری، افزون بر کارکرد پستی خود، بازماندهای از دورهای است که تصویر سلطنت در کنار گسترش ارتباطات نوین، به بخشی از زندگی اداری و اجتماعی ایران راه پیدا کرد.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.