تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبرپست هوایی
-
کشور
در میان تمبرهای پستی ایران، برخی آثار را میتوان از زاویه تحول فناوری و شکلگیری زیرساختهای ارتباطی کشور مطالعه کرد. تمبر یکریالی قرمز منتشرشده در ۲۱ ژانویه ۱۹۵۳، نمونهای از این گروه است. تصویر آن با نمایش هواپیما بر فراز یک مسجد و حضور پرتره محمدرضا شاه پهلوی، سه موضوع متفاوت را در یک ترکیب تصویری گرد آورده است؛ هوانوردی، معماری مذهبی و نمادهای رسمی حکومت.
هواپیمای نقشبسته در این اثر از نوع کانستلیشن (Constellation) معرفی شده است؛ هواپیمایی ساخت آمریکا که در دهه ۱۹۴۰ وارد عرصه پروازهای تجاری شد و بهواسطه طراحی خاص بدنه و قابلیت پرواز در مسیرهای طولانی شهرت یافت. این مدل در دوره گسترش ارتباطات هوایی بینالمللی، از هواپیماهای شاخص حملونقل مسافری به شمار میرفت. انتخاب چنین تصویری برای تمبر هوایی ایران، آن را به بخشی از تاریخ گرافیکی ورود فناوریهای جدید حملونقل به زندگی معاصر تبدیل کرده است.
برای شناخت بهتر فضای انتشار این اثر، باید به وضعیت صنعت هوانوردی ایران در سالهای پیش از آن توجه کرد. در سال ۱۳۱۷، دولت ایران با ایجاد خطوط هوایی دولتی، بخشی از فعالیتهای انتقال مسافر و مرسولات را به پروازهای داخلی سپرد. در سالهای بعد نیز شرکت هواپیمایی ایران با مشارکت سرمایهگذاران داخلی شکل گرفت و از سال ۱۳۲۵ فعالیت پروازی خود را آغاز کرد. این روند، بهتدریج حملونقل هوایی را به یکی از بخشهای مهم ارتباطات کشور تبدیل کرد.
در ابتدای دهه ۱۳۳۰، موضوع تنها افزایش تعداد پروازها نبود؛ آموزش نیروی متخصص، کنترل ترافیک هوایی، هواشناسی پروازی و تجهیزات ارتباط رادیویی نیز اهمیت فراوانی داشتند. سازمان بینالمللی هوانوردی کشوری در سال ۱۳۳۰ با ایران توافقنامهای برای ارائه کمکهای فنی امضا کرد. گروهی از متخصصان این سازمان در زمینههای مختلف به ایران اعزام شدند و تا پایان سال ۱۳۳۱، بهبودهایی در خدمات زمینی و فعالیتهای هواپیمایی ایران گزارش شد. این همکاری در ژانویه ۱۹۵۳ با اضافهشدن دو متخصص ارتباطات رادیویی به برنامه ادامه یافت.
از نظر طراحی، حضور مسجد در کنار هواپیما، تضادی دیداری میان معماری ریشهدار و فناوری نوین ایجاد میکند. در این میان، پرتره شاه نیز جایگاه رسمی انتشار را مشخص میسازد. رنگ قرمز این نسخه، آن را از دیگر نمونههای رنگی همین طرح متمایز میکند. ابعاد ۴۲ × ۳۰ میلیمتری نیز امکان نمایش همزمان این عناصر را در فضایی محدود فراهم آورده است.
این تمبر از مجموعهای دهارزشی است که نسخههای مختلف آن با رنگها و مبالغ متفاوت عرضه شدند. نمونه یکریالی قرمز در کنار سایر ارزشها، برای مطالعه تنوع رنگی و ساختار مشترک طراحی مجموعه اهمیت دارد. چاپ فتوگراور و دندانهبندی ۱۱ نیز از مشخصات فنی قابل توجه آن هستند.
این اثر را میتوان سندی تصویری از دورهای دانست که ارتباطات هوایی و فناوریهای وابسته به آن در ایران رو به گسترش بود؛ تمبری که تاریخ هوانوردی را با نشانههای معماری و هویت رسمی کشور پیوند میدهد.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.