در تاریخ اقتصادی ایران، نفت تنها یک منبع صادراتی نبود؛ تبدیل آن به فرآورده‌های قابل مصرف، ایجاد شبکه توزیع و تأمین سوخت مورد نیاز شهرها، بخش مهمی از مسیر صنعتی‌شدن کشور را تشکیل می‌داد. پالایشگاه تهران، که در جنوب پایتخت و در محدوده شهر ری احداث شد، یکی از جلوه‌های این تحول بود. انتشار تمبر یک‌ریالی با تصویر این تأسیسات در سال ۱۳۵۴، توجه را از بناهای تاریخی و یادمان‌های فرهنگی به زیرساختی جلب می‌کند که با زندگی روزمره و اقتصاد صنعتی ایران ارتباط مستقیم داشت.

پالایشگاه تهران در سال ۱۳۴۷ خورشیدی (۱۹۶۸ میلادی) فعالیت خود را آغاز کرد. این مجموعه در ابتدا ظرفیت پالایش روزانه حدود ۸۵ هزار بشکه نفت خام را داشت و در سال ۱۳۵۱ (۱۹۷۲ میلادی)، با توسعه واحدهای موجود، ظرفیت آن به حدود ۱۱۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت. این ارقام نشان می‌دهند که پالایشگاه در فاصله کوتاهی پس از آغاز فعالیت، به یکی از مراکز مهم تأمین فرآورده‌های نفتی در منطقه شمالی ایران تبدیل شده بود.

اهمیت این مجموعه را باید در جغرافیای اقتصادی کشور نیز جست‌وجو کرد. فاصله مناطق نفت‌خیز جنوب با تهران و شهرهای شمالی، انتقال نفت خام و رساندن فرآورده‌های پالایش‌شده به مراکز مصرف را به مسئله‌ای اساسی تبدیل کرده بود. نفت خام از طریق خطوط لوله به پالایشگاه منتقل می‌شد و محصولات حاصل از پالایش، برای تأمین نیازهای داخلی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. بنزین، نفت سفید، گازوئیل، روغن‌های روان‌کننده و دیگر فرآورده‌ها، هرکدام در بخش‌هایی از حمل‌ونقل، صنعت و زندگی شهری نقش داشتند. گزارش‌های اقتصادی آن دوره نیز بر اهمیت افزایش ظرفیت پالایشگاه و تقویت خطوط انتقال برای پاسخ‌گویی به تقاضای رو به رشد منطقه تهران تأکید می‌کنند.

موضوع این تمبر از نظر انتخاب تصویر نیز قابل توجه است. پالایشگاه برخلاف سوژه‌های متداول تمبرهای تاریخی، یک مجموعه صنعتی متشکل از مخازن، برج‌های فرایندی، لوله‌ها و سازه‌های فلزی است. چنین منظره‌ای نمایانگر چهره‌ای متفاوت از ایران در دهه ۱۳۵۰ است؛ کشوری که در کنار نمایش میراث تاریخی خود، زیرساخت‌های انرژی و ظرفیت‌های صنعتی را نیز به‌عنوان بخشی از تصویر توسعه ملی معرفی می‌کرد.

در ترکیب رنگی تمبر، سبز تیره متمایل به آبی و لاجوردی به کار رفته است. چاپ فتوگراور، امکان بازتولید جزئیات تصویری را در سطح کوچک تمبر فراهم می‌کرد. ابعاد ۳۳ × ۲۶ میلی‌متر، دندانه‌بندی ۱۳ در ۱۳٫۵ و واترمارک نشان ایران نیز از مشخصات فنی مهم این انتشار هستند.

از دیدگاه مجموعه‌داری، این قطعه در موضوعاتی مانند تاریخ صنعت نفت، پالایش و انرژی، زیرساخت‌های اقتصادی ایران و تحولات صنعتی دوره پهلوی جای می‌گیرد. همچنین در کنار تمبرهای مرتبط با سدها، کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها و تأسیسات عمرانی، تصویری مستند از شیوه بازنمایی توسعه صنعتی در تمبرهای ایران ارائه می‌دهد.

این تمبر یک‌ریالی، فراتر از نمایش یک تأسیسات صنعتی، بخشی از تاریخ شکل‌گیری زیرساخت‌های انرژی در پایتخت را به تصویر می‌کشد؛ دوره‌ای که پالایش نفت به یکی از پایه‌های تأمین نیازهای اقتصادی و شهری ایران تبدیل شده بود.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.