تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
کشور
در میان بناهای بهجامانده از دوران صفوی، کاخ چهلستون اصفهان جایگاهی متفاوت دارد؛ بنایی که ارزش آن تنها به معماری و تزئیناتش محدود نمیشود، بلکه بخشی از شیوه برگزاری تشریفات سلطنتی و پذیراییهای رسمی در ایران آن دوره را نیز بازگو میکند. این عمارت در مجموعه باغی بزرگی قرار گرفته که با نظم هندسی، حوض مرکزی و فضای سبز پیرامون، نمونهای از نگرش ایرانی به پیوند میان معماری و طبیعت است. حضور تصویر این کاخ بر تمبر ۲۵ دیناری ایران در سال ۱۳۲۸ شمسی، توجه به میراث معماری صفوی را در یکی از مجموعههای مهم پستی دوره محمدرضا شاه نشان میدهد.
چهلستون در اصل عمارتی تشریفاتی و محل پذیرایی از مهمانان و نمایندگان خارجی بود. شکلگیری مجموعه باغ به دوران شاه عباس اول بازمیگردد، اما توسعه تالارهای اصلی و بخشهای باشکوه بنا در زمان شاه عباس دوم انجام شد. بر اساس کتیبهای که در سال ۱۳۲۷ خورشیدی از زیر لایههای گچکاری نمای عمارت آشکار شد، تکمیل ساختمان به سال ۱۰۵۷ قمری، برابر با ۱۶۴۷ میلادی، نسبت داده شده است. این یافته تاریخی اطلاعات مهمی درباره مراحل ساخت کاخ و نقش پادشاهان صفوی در گسترش آن فراهم کرد.
نام چهلستون نیز از ویژگی شاخص ایوان اصلی ساختمان گرفته شده است. این ایوان دارای بیست ستون چوبی بلند است که تصویر آنها در آب حوض مقابل عمارت انعکاس پیدا میکند و در نگاه بیننده تعداد ستونها را دو برابر نشان میدهد. از همین ترکیب، نام چهلستون برای کاخ شکل گرفته است. تالار مرکزی، ایوان ستوندار و نقاشیهای دیواری از بخشهای برجسته این مجموعه هستند. نقاشیهای تاریخی داخل عمارت نیز صحنههایی از مناسبات درباری، نبردها و دیدارهای سیاسی دوران صفوی را به تصویر میکشند.
از نظر هنری، چهلستون را باید نمونهای از تلفیق معماری کاخسازی ایرانی با هنرهای تزئینی دانست. ستونهای چوبی، سقفهای آراسته، آینهکاریها و نقاشیهای دیواری، مجموعهای از عناصر بصری را پدید آوردهاند که هرکدام بخشی از فرهنگ درباری عصر صفوی را بازتاب میدهند. برخلاف بناهایی که اهمیتشان بیشتر به استحکام یا کارکرد حکومتی وابسته است، در این عمارت زیبایی، تشریفات و نمایش هنر در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
در طراحی تمبر، تصویر محمدرضا شاه پهلوی با نمای کاخ چهلستون ترکیب شده است. این انتخاب، بنای متعلق به دوران صفوی را در کنار نماد سلطنت معاصر ایران قرار میدهد. رنگهای آبی و قهوهای مایل به سیاه، ظاهر این نمونه را شکل دادهاند و چاپ فتوگراور امکان بازآفرینی جزئیات تصویر را فراهم کرده است. دندانهبندی ۱۱ نیز از مشخصات فنی این انتشار محسوب میشود.
از دیدگاه تمبرشناسی، این قطعه ارتباط جالبی میان تاریخ معماری صفوی، هنر درباری و تاریخ سلطنت پهلوی ایجاد میکند. حضور چهلستون در مجموعه تمبرهای سال ۱۹۴۹، آن را به نمونهای قابل توجه برای مجموعههای مرتبط با میراث جهانی ایران، بناهای تاریخی اصفهان، معماری کاخها و آثار دوره صفوی تبدیل کرده است.
کاخ چهلستون امروزه نیز یکی از شناختهشدهترین جاذبههای تاریخی اصفهان است و در فهرست میراث جهانی یونسکو، بهعنوان بخشی از مجموعه باغ ایرانی به ثبت رسیده است. تمبر ۲۵ دیناری این بنا، تصویری کوچک از میراثی بزرگ را در خود جای داده و پیوند میان تاریخ صفوی و مجموعهداری تمبرهای ایران را به نمایش میگذارد.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.