تمبرهای یادبود، گاهی بیش از آنکه یک رویداد را شرح دهند، تصویری از نحوه نگاه یک دوره تاریخی به گذشته خود ارائه می‌کنند. انتشار تمبر به مناسبت بیست‌ودومین سالگرد درگذشت رضا شاه پهلوی در سال ۱۳۴۵، نمونه‌ای از این رویکرد است. در این قطعه، به‌جای نمایش یک بنای تاریخی یا دستاورد عمرانی، سیمای شخصیتی قرار گرفته که نام او با آغاز سلطنت پهلوی و شکل‌گیری ساختار سیاسی جدید ایران گره خورده است.

رضا شاه در سال ۱۲۹۹ خورشیدی با درجه نظامی وارد تحولات تعیین‌کننده سیاسی کشور شد. مسیر قدرت‌گیری او در سال‌های بعد به پایان سلطنت قاجار و تأسیس سلسله پهلوی در سال ۱۳۰۴ انجامید. در دوران پادشاهی وی، ساختار ارتش، نظام اداری، آموزش عمومی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل دستخوش تغییرات گسترده‌ای شدند. راه‌آهن سراسری ایران، که عملیات احداث آن در سال ۱۳۰۶ آغاز شد و در سال ۱۳۱۷ به بهره‌برداری رسید، از شناخته‌شده‌ترین پروژه‌های عمرانی آن دوره است. این تحولات، چهره ایران را در فاصله دو جنگ جهانی تحت تأثیر قرار دادند.

زندگی سیاسی رضا شاه در شهریور ۱۳۲۰، هم‌زمان با اشغال ایران توسط نیروهای بریتانیا و شوروی، به پایان رسید. او از سلطنت کناره‌گیری کرد و محمدرضا پهلوی جانشینش شد. سال‌های پایانی عمر را خارج از ایران گذراند و در چهارم مرداد ۱۳۲۳ در ژوهانسبورگ درگذشت. بیست‌ودومین سالگرد این واقعه، مبنای انتشار مجموعه‌ای شد که نام و تصویر او را دوباره به فضای ارتباطات پستی کشور وارد کرد.

در طراحی این نسخه، چهره رضا شاه بدون کلاه انتخاب شده است؛ جزئیاتی که آن را از برخی تصاویر شناخته‌شده او در اسناد رسمی و تمبرهای دیگر متمایز می‌کند. نبود پوشش سر، توجه را به حالت چهره و ویژگی‌های پرتره معطوف می‌سازد. رنگ آبی‌خاکستری تیره نیز فضای بصری متفاوتی نسبت به نمونه یک‌ریالی قهوه‌ای همین مناسبت ایجاد کرده است.

این انتشار در ۱۶ نوامبر ۱۹۶۶ انجام شد و چهار گونه تمبر با تصویر رضا شاه در ارزش‌های اسمی و رنگ‌های متفاوت را دربر می‌گرفت. دو ارزش یک ریال و دو ارزش دو ریال، امکان مقایسه نسخه‌های مختلف این مجموعه را فراهم می‌کنند.

از جنبه فنی، چاپ افست و دندانه‌بندی خطی ۱۰٫۵ در کنار واترمارک نشان ایران، مشخصات قابل شناسایی این قطعه هستند. تیراژ یک میلیون نسخه نیز در بررسی اطلاعات انتشار آن اهمیت دارد.

این تمبر برای مطالعه تاریخ تصویرسازی سلطنتی، پرتره‌های سیاسی و یادبودهای پستی ایران در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی نمونه مناسبی است. همچنین گردآوری نسخه‌های یک و دو ریالی این مناسبت، مجموعه‌ای قابل مقایسه از یک شخصیت تاریخی را شکل می‌دهد.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.