تمبر
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
کشور
یکی از نکات قابل توجه در بررسی تمبرهای دوران رضاشاه، تغییراتی است که در شیوه نمایش چهره پادشاه در انتشارهای مختلف دیده میشود. در بسیاری از تمبرهای این دوره، رضا شاه با کلاه پهلوی به تصویر کشیده شده است؛ پوششی که به یکی از نشانههای ظاهری حکومت او تبدیل شد. با این حال، همه انتشارها از یک الگوی تصویری پیروی نمیکردند. تمبر ۳۰ دیناری سال ۱۹۳۸ از نمونههایی است که در آن تصویر پادشاه بدون کلاه ارائه شده و همین تفاوت، امکان مقایسه جالبی میان شیوههای بازنمایی چهره او در تمبرهای آن زمان فراهم میکند.
پرتره رضا شاه در این اثر، موضوع اصلی ترکیببندی است و برخلاف تمبرهای یادبود که معمولاً برای معرفی یک رویداد یا دستاورد مشخص طراحی میشدند، این نمونه به خانواده تمبرهای پستی جاری تعلق دارد. چنین انتشارهایی برای استفاده مستمر در شبکه پستی تولید میشدند و ارزشهای اسمی متفاوت آنها امکان پرداخت هزینههای گوناگون ارسال مرسولات را فراهم میکرد. از همین رو، وجود چندین ارزش اسمی با تصویر مشترک، بخشی از ساختار معمول مجموعههای تمبرهای جاری آن دوره بود.
از جنبه تاریخی، سال انتشار این تمبر با دورهای همزمان است که رضا شاه پس از بیش از یک دهه سلطنت، ساختار سیاسی و اداری کشور را به شکل متمرکزتری اداره میکرد. در این سالها، ارتش، دستگاه اداری، نظام قضایی و نهادهای دولتی در چارچوب سیاستهای حکومت پهلوی بازآرایی شده بودند. حضور تصویر پادشاه روی تمبرهای جاری نیز در همین فضای سیاسی معنا پیدا میکند؛ تصویری که بهطور مداوم همراه نامهها و اسناد از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل میشد.
از نظر ویژگیهای ظاهری، رنگ زردسبز این نسخه آن را از ارزشهای اسمی دیگر سری متمایز میکند. ابعاد ۲۴ × ۳۲ میلیمتر و دندانهبندی ۱۱ نیز از مشخصات فنی ثبتشده آن هستند. چاپخانه مجلس تهران در تولید بخش مهمی از تمبرهای دوره رضاشاه نقش داشت و نام این مرکز در تاریخ چاپ تمبر ایران اهمیت ویژهای دارد. حذف کتیبه فرانسوی نیز از ویژگیهای شاخص انتشارهای این دوره است؛ زیرا بین سالهای ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۶، نوشته فرانسوی از روی تمبرهای ایران کنار گذاشته شد.
برای مجموعهداران، این تمبر فرصتی برای بررسی تفاوتهای تصویری و رنگی در یک سری چندارزشی است. گردآوری ارزشهای مختلف آن در کنار نمونههای دارای کلاه، امکان مطالعه دقیقتری درباره پرترههای رسمی رضاشاه و شیوه تولید تمبرهای جاری ایران فراهم میکند. بهویژه مقایسه رنگها، ابعاد و جزئیات چاپی میتواند در شناسایی گونههای مختلف این انتشارها اهمیت داشته باشد.
این تمبر ۳۰ دیناری را میتوان نمونهای از دورهای دانست که پرتره پادشاه به یکی از عناصر ثابت تمبرهای جاری ایران تبدیل شده بود؛ اثری که با رنگ سبز و تصویر بدون کلاه، تفاوتهای ظریف اما قابل توجهی در میان انتشارهای همدوره خود دارد.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.