تمبر
-
نوع تمبرپست هوایی
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
کشور
تاریخ حملونقل هوایی ایران تنها به شکلگیری شرکتهای هواپیمایی و افزایش پروازهای مسافری محدود نمیشود؛ تحول در انتقال نامهها و مرسولات نیز بخش مهمی از این تاریخ را تشکیل میدهد. تمبر ۳ ریالی قهوهای ایران، منتشرشده در اول بهمن ۱۳۳۱، به دورهای تعلق دارد که استفاده از هواپیما برای ارتباطات پستی بهتدریج جایگاه تثبیتشدهتری در شبکه ارتباطی کشور پیدا میکرد. این اثر را میتوان از منظر تاریخ خدمات پستی و گسترش فناوری حملونقل در ایران بررسی کرد.
پیشینه سازمانیافته پست هوایی ایران به سالهای پیش از انتشار این تمبر بازمیگردد. در سال ۱۹۲۷، شرکت هواپیمایی یونکرس فعالیت پروازهای برنامهریزیشده خود را در ایران آغاز کرد و علاوه بر جابهجایی مسافر و بار، مراسلات پستی را نیز منتقل میکرد. پس از پایان فعالیت این شرکت در سال ۱۹۳۲، در سال ۱۹۳۸ وزارت پست و تلگراف برای راهاندازی خدمات هوایی دولتی اقدام کرد و دو هواپیمای دراگون راپید در اختیار گرفت. این هواپیماها در مسیرهایی از تهران به کرمانشاه و بغداد و سپس برخی شهرهای دیگر به کار گرفته شدند. بنابراین انتشار تمبر مورد بحث، ادامه مسیری تاریخی بود که بیش از دو دهه پیش از آن آغاز شده بود.
در تصویر این قطعه، هواپیمایی در بخش بالایی قاب دیده میشود که در مقابل آن، پرتره محمدرضا شاه پهلوی با لباس نظامی قرار گرفته است. قسمت پایین تصویر به بنای مسجد سپهسالار تهران اختصاص دارد؛ بنایی با گنبد و منارههای بلند که از نشانههای شناختهشده معماری مذهبی پایتخت محسوب میشود. کنار هم قرار گرفتن این سه عنصر، ترکیبی از فناوری نوین، هویت حکومتی و میراث معماری ایران را شکل داده است. انتخاب مسجد سپهسالار نیز ارتباط تصویر با فضای شهری و معماری تاریخی تهران را برجسته میکند.
نکته قابل توجه در این انتشار، استفاده از ارزشهای اسمی متفاوت برای یک طرح تصویری مشترک است. نسخه ۳ ریالی یکی از قطعات مجموعهای است که ارزشهای مختلفی از ۵۰ دینار تا ۲۰۰ ریال را در بر میگیرد. این تنوع، ساختار مجموعه را از نظر نظام ارزشگذاری پستی قابل بررسی میکند. همچنین رنگ قهوهای نسخه حاضر، آن را از نمونههای دیگر همین طرح متمایز میسازد.
چاپ فتوگراور و دندانهبندی ۱۱ از ویژگیهای فنی ثبتشده این تمبر هستند. روش فتوگراور امکان انتقال جزئیات ظریف پرتره، خطوط هواپیما و تزئینات معماری را فراهم میکرد و برای طرحهایی با چند عنصر تصویری مناسب بود. ابعاد ۴۲ × ۳۰ میلیمتر نیز فضای کافی برای نمایش همزمان این اجزا و نوشتههای فارسی و لاتین در اختیار طراح قرار داده است.
این قطعه برای مطالعه تاریخ پست هوایی ایران، تحول ارتباطات در دوره محمدرضا شاه و بازتاب معماری تهران در آثار پستی اهمیت دارد. همچنین نسخه ۳ ریالی در مجموعههای تخصصی هوانوردی و تاریخ خدمات پستی، جایگاهی مستقل از دیگر ارزشهای اسمی همین انتشار دارد.
تمبر قهوهای ۳ ریالی، فراتر از یک وسیله پستی، یادگاری از دورهای است که هواپیما به یکی از ابزارهای مهم ارتباطی ایران تبدیل میشد و تصویر آن راه خود را به مجموعه تمبرهای رسمی کشور باز کرده بود.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.