تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
کشور
قاب بیضی در طراحی این تمبر، عنصر اصلی سازماندهی تصویر است؛ پرتره رضاشاه در محدودهای محصور قرار گرفته و فضای اطراف آن به ساختاری رسمی و متقارن اختصاص یافته است. این شیوه قاببندی در هنر گرافیک و طراحی نشانهای حکومتی سابقهای طولانی دارد و معمولاً برای برجستهکردن چهره شخصیتهای سیاسی به کار میرود. در این نمونه، ترکیب قاب بیضی و رنگ بنفشقرمز، ظاهری متفاوت از تمبرهای سادهتر پرترهمحور ایجاد کرده است.
سال ۱۳۱۰ خورشیدی، زمان انتشار این اثر، از مقاطع مهم تغییرات اجتماعی ایران بود. چند سال از تصویب قانون متحدالشکل شدن لباس مردان گذشته بود؛ قانونی که پوشش ظاهری شهروندان را به یکی از موضوعات مهم سیاستگذاری دولت تبدیل کرد. کلاه و لباس رسمی مردان در این دوره دیگر صرفاً انتخابی شخصی نبود و در بسیاری از محیطهای اداری، آموزشی و حکومتی تابع مقررات تازه قرار داشت. پرتره رضاشاه با پوشش رسمی در این تمبر را میتوان در بستر همین تحولات اجتماعی و تصویری بررسی کرد.
در تاریخ پول ایران نیز واژه شاهی یادآور ساختار قدیمیتر واحدهای پولی است. پیش از تثبیت نظام ریال و دینار، شاهی یکی از واحدهای رایج در محاسبات پولی کشور بود. پس از اصلاح نظام پولی در سال ۱۳۰۸، ریال به واحد اصلی تبدیل شد و هر ریال برابر با ۱۰۰ دینار در نظر گرفته شد. با این حال، نام شاهی همچنان در برخی انتشارهای تمبر و کاربردهای پولی دیده میشد. بنابراین، ارزش اسمی سه شاهی در این قطعه، تنها یک عدد برای پرداخت هزینه پستی نیست؛ بلکه نشانهای از تداوم اصطلاحات پولی قدیمی در دوره گذار اقتصادی ایران است.
از جنبه تولید، این تمبر به دلیل استفاده همزمان از لیتوگرافی و تیپوگرافی ویژگی قابل توجهی دارد. لیتوگرافی بر پایه انتقال تصویر از سطحی صاف انجام میشود، درحالیکه تیپوگرافی از برجستگی حروف یا عناصر چاپی برای انتقال مرکب بهره میگیرد. ترکیب این دو شیوه در یک انتشار، بررسی فنی تمبر را فراتر از مشاهده رنگ و تصویر میبرد. چاپخانه مجلس تهران، محل تولید این اثر، در تاریخ چاپ و انتشارات رسمی ایران نقش مهمی داشت و شماری از انتشارهای پستی دوره پهلوی اول در همین مجموعه چاپی تولید شدند.
ابعاد ۲۸ × ۳۵ میلیمتر، رنگ بنفشقرمز و دندانهبندی ۱۱ از دیگر مشخصات شناسایی این نمونه هستند. وجود یک واریته جزئی نیز اهمیت بررسی تفاوتهای ظریف چاپی را در نسخههای مختلف آن افزایش میدهد؛ هرچند برای تعیین ماهیت دقیق این تفاوت، مشاهده خود نمونه و مقایسه چاپها ضروری است.
این تمبر از نظر موضوعی در نقطه تلاقی تاریخ پول، هنر گرافیک، سیاستهای پوششی و تصویرنگاری سلطنتی قرار میگیرد. قاب بیضی و ترکیب دو روش چاپ، آن را به نمونهای قابل بررسی در میان تمبرهای پرترهدار ایران تبدیل کردهاند.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.