تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
کشور
در میان بناهای تاریخی اصفهان، مدرسه چهارباغ جایگاهی فراتر از یک ساختمان مذهبی دارد؛ این مجموعه یادآور روزگاری است که آموزش علوم دینی، هنرهای وابسته به معماری و نظام وقف در کنار یکدیگر، بخشی از ساختار فرهنگی شهر را شکل میدادند. تصویر این بنا بر تمبر ۵۰ دیناری ایران در سال ۱۳۲۸ خورشیدی، توجه را به یکی از مهمترین یادگارهای واپسین سالهای حکومت صفوی جلب میکند؛ اثری که با وجود گذشت چند قرن، همچنان در بافت تاریخی اصفهان شناخته میشود.
ساخت مدرسه در زمان شاه سلطان حسین صفوی آغاز شد؛ پادشاهی که نام او با واپسین دوره فرمانروایی صفویان پیوند خورده است. بنای اصلی در فاصله سالهای ۱۱۱۶ تا ۱۱۱۹ قمری شکل گرفت و آرایش و تکمیل بخشهای تزئینی آن تا سالهای بعد ادامه یافت. این مجموعه با نامهای مدرسه سلطانی و مدرسه مادرشاه نیز شناخته میشود. عنوان مادرشاه از آنجا رواج یافت که مادر شاه سلطان حسین، املاک و داراییهایی را برای تأمین هزینههای نگهداری مدرسه و مجموعه پیرامون آن وقف کرده بود. چنین پشتوانهای نشان میدهد که استمرار فعالیت یک مرکز آموزشی در آن زمان، تا چه اندازه به نظام موقوفات وابسته بود.
طرح بنا بر پایه الگوی چهارایوانی شکل گرفته است؛ الگویی که در معماری ایرانی امکان سازماندهی فضاهای آموزشی، عبادی و اقامتی را در پیرامون یک حیاط مرکزی فراهم میکرد. حجرههای طلاب در اطراف صحن قرار گرفتهاند و ایوانها، مسیرهای ارتباطی میان بخشهای گوناگون مجموعه را تشکیل میدهند. حضور گنبدخانه و منارهها در جبهه جنوبی، ترکیب عمودی بنا را برجسته میکند؛ در حالی که حیاط مرکزی و فضای سبز آن، محیطی مناسب برای حضور و رفتوآمد دانشپژوهان فراهم میآورد.
آرایههای مدرسه چهارباغ نیز بخش مهمی از ارزش تاریخی آن را تشکیل میدهند. کاشیهای معرق و هفترنگ، نقوش گیاهی و هندسی و کتیبههای خوشنویسیشده، سطوح مختلف بنا را پوشاندهاند. سردر ورودی از شاخصترین قسمتهای هنری مجموعه است و تزئینات فلزی و نوشتههای روی آن، پیوند میان هنرهای کاربردی و مفاهیم مذهبی را نشان میدهند. در فضای داخلی نیز محراب و منبر مرمرین از آثار برجسته حجاری این بنا به شمار میروند.
قرار گرفتن این اثر صفوی در مجموعه تمبرهای دوره محمدرضا شاه پهلوی، دو دوره متفاوت از تاریخ ایران را در یک قاب کوچک به هم پیوند میدهد. از یک سو، تصویر پادشاه معاصر زمان انتشار دیده میشود و از سوی دیگر، بنایی به نمایش درمیآید که یادگار نظام آموزشی و هنری چند قرن پیش است. ترکیب رنگ سبز و لاجوردی در کنار چاپ فتوگراور، جلوهای شاخص به طرح داده و اندازه ۴۱ × ۲۸ میلیمتری آن، جزئیات تصویری را در قالبی محدود جای داده است.
برای مجموعهداران تمبرهای ایران، این قطعه بخشی از سومین مجموعه پستی دوره پهلوی و نمونهای از توجه تمبرهای آن دوره به بناهای تاریخی کشور است. موضوع آن نیز امکان بررسی همزمان تاریخ معماری اصفهان، میراث آموزشی صفوی و شیوه بازنمایی آثار تاریخی در تمبرهای رسمی ایران را فراهم میکند.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.