پنج دینار؛ ارزشی کوچک در نظام پولی ایران که امروز می‌تواند سرنخی برای شناخت تاریخ اقتصادی و خدمات پستی کشور باشد. تمبر مورد بررسی در ۲۲ فوریه ۱۹۶۶ منتشر شد و به دوازدهمین سری قطعی محمدرضا شاه پهلوی تعلق دارد. این قطعه با ارزش اسمی ۵ دینار، علاوه بر ثبت تصویر پادشاه وقت ایران، بخشی از ساختار تعرفه‌ای و نظام پرداخت هزینه مرسولات پستی در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی را بازتاب می‌دهد.

برای درک بهتر ارزش درج‌شده روی این تمبر، باید به ساختار پولی آن دوره توجه کرد. پس از اصلاح نظام پولی ایران در سال ۱۳۱۱ خورشیدی، ریال به‌عنوان واحد رسمی پول کشور تعیین شد و هر ریال به ۱۰۰ دینار تقسیم می‌شد. بنابراین، پنج دینار معادل یک‌بیستم ریال بود. حضور چنین ارزش‌هایی روی تمبرهای پستی نشان‌دهنده کاربرد تقسیمات کوچک پول در محاسبات و پرداخت‌های روزمره آن زمان است. این ویژگی، ارتباط جالبی میان تاریخ اسکناس و سکه‌های ایران و تاریخ تمبرهای پستی برقرار می‌کند.

از نظر ظاهری، ترکیب سه رنگ سیاه، آبی و سبز، مهم‌ترین مشخصه این نمونه است. تصویر محمدرضا شاه در مرکز هویت بصری تمبر قرار دارد و رنگ‌بندی آن در مقایسه با دیگر ارزش‌های اسمی دوازدهمین سری، امکان تشخیص و تفکیک نمونه‌ها را فراهم می‌کند. در تمبرشناسی، چنین تفاوت‌هایی اهمیت زیادی دارند؛ زیرا نمونه‌هایی با تصویر مشترک ممکن است از نظر رنگ، ارزش اسمی و جزئیات چاپی تفاوت‌های قابل توجهی داشته باشند.

ابعاد ۲۶ × ۳۲ میلی‌متری این تمبر، در کنار چاپ فتوگراور، از ویژگی‌های فنی آن محسوب می‌شود. فتوگراور یکی از روش‌های چاپ تصویری است که در تولید انبوه تمبرها کاربرد داشته و امکان انتقال جزئیات طرح را فراهم می‌کرد. دندانه‌بندی خطی ۱۰٫۵ نیز مشخصه‌ای است که هنگام طبقه‌بندی و بررسی فیزیکی نمونه باید مورد توجه قرار گیرد.

یکی دیگر از جزئیات مهم این قطعه، واترمارک آن است. نشان دایره‌ای ایران همراه با کتیبه لاتین «Sh» در موقعیت SR، در ساختار کاغذ قرار دارد و با نقش چاپ‌شده روی سطح تمبر تفاوت دارد. این نشانه از نظر شناسایی انواع کاغذ و بررسی تفاوت انتشارهای پستی اهمیت دارد. استفاده از واترمارک در تمبرهای ایران نیز بخشی از روند فنی تولید و شناسایی این اوراق پستی در دوره معاصر بوده است.

این نمونه برای مجموعه‌هایی با موضوع تاریخ پول ایران، تمبرهای سلطنتی، پرتره پادشاهان و بررسی ارزش‌های اسمی در انتشارهای قطعی جایگاه مشخصی دارد. همچنین قرار دادن آن در کنار نمونه‌های دیگر همین سری، امکان مطالعه تفاوت رنگ‌ها و ویژگی‌های فنی تمبرهای یک دوره را فراهم می‌کند.

تمبر پنج دیناری سال ۱۹۶۶، فراتر از یک قطعه پستی کوچک، پیوندی میان تاریخ پول، هنر چاپ و هویت رسمی ایران در دوران پهلوی دوم ایجاد می‌کند.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.