در میان انتشارهای پستی دوره محمدرضا شاه پهلوی، سری یازدهم جایگاه مشخصی در روند تکامل تمبرهای قطعی ایران دارد. این مجموعه در دو مرحله منتشر شد؛ مرحله نخست در سال ۱۳۴۱ و مرحله دوم طی سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ شمسی به گردش پستی راه یافت. نمونه ۵ دیناری مورد بحث به مرحله دوم تعلق دارد؛ بخشی از انتشار که بررسی تفاوت‌های کاغذ، واترمارک و ویژگی‌های چاپی در شناسایی آن اهمیت پیدا می‌کند.

موضوع اصلی این تمبر، تصویر محمدرضا شاه پهلوی است؛ شخصیتی که از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ بر ایران حکومت کرد. استفاده از پرتره پادشاه در تمبرهای قطعی، یکی از شیوه‌های رایج بازتاب هویت سیاسی و ساختار رسمی حکومت در نظام پستی آن دوره بود. این تصاویر در کنار ارزش اسمی، به‌صورت روزمره در نامه‌ها و مرسولات پستی گردش می‌کردند و به همین دلیل، تمبرهای دارای تصویر فرمانروا بخشی از اسناد تصویری تاریخ ارتباطات و مناسبات اداری کشور محسوب می‌شوند.

در نمونه ۵ دیناری، ترکیب رنگ سبز و سیاه و قالب عمودی تصویر، هویت بصری مشخصی ایجاد کرده است. ابعاد ۲۵ × ۳۲ میلی‌متر نیز متناسب با قالب رایج تمبرهای پستی این دوره است. ارزش اسمی این قطعه، یعنی ۵ دینار، آن را در میان دیگر ارزش‌های همان انتشار قرار می‌دهد و امکان بررسی تنوع ارزش‌های اسمی در سری یازدهم را فراهم می‌کند.

از نظر فنی، استفاده از روش هلیوگراور یا فتوگراور از ویژگی‌های قابل توجه این تمبر است. این شیوه چاپ با بهره‌گیری از فرورفتگی‌های سطح چاپ، امکان انتقال جزئیات تصویر و ایجاد تفاوت در تیرگی و روشنی بخش‌های مختلف طرح را فراهم می‌کند. دندانه‌بندی خطی ۱۰½ نیز یکی دیگر از مشخصات قابل اندازه‌گیری برای شناسایی نمونه است.

نکته مهم‌تر در بررسی این انتشار، واترمارک کاغذ است. در سری یازدهم، تفاوت میان مرحله نخست و دوم تنها به تاریخ انتشار محدود نمی‌شود و ویژگی‌های کاغذ و نشانه‌های امنیتی نیز در تفکیک آن‌ها نقش دارند. برای مرحله دوم، وجود واترمارک مربوط به نشان ایران و همچنین ویژگی‌های فسفری کاغذ در منابع تخصصی تمبر ایران مورد توجه قرار گرفته است. به همین دلیل، بررسی دقیق کاغذ و واترمارک در کنار دندانه‌بندی، برای تشخیص درست گونه‌های این مجموعه اهمیت دارد.

از منظر مجموعه‌داری، این نمونه برای مجموعه‌های تاریخ پست ایران، تمبرهای قطعی دوره پهلوی و پرتره فرمانروایان اهمیت دارد. همچنین قرارگرفتن آن در مرحله دوم سری یازدهم، امکان مطالعه تفاوت‌های فنی میان دو مرحله انتشار این مجموعه را فراهم می‌کند.

تمبر ۵ دیناری محمدرضا شاه پهلوی، نمونه‌ای از انتشارهای قطعی ایران در سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ است که علاوه بر تصویر سلطنتی، ویژگی‌های چاپی و واترمارک آن در شناسایی دقیق جایگاه تاریخی‌اش اهمیت دارند.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.