جزیره خارک در دهه‌های میانی قرن بیستم، به‌تدریج از یک جزیره کوچک در خلیج فارس به یکی از مهم‌ترین مراکز راهبردی صنعت نفت و گاز ایران تبدیل شد. توسعه تأسیسات فرآوری و صادرات مواد هیدروکربنی در این منطقه، بخشی از برنامه گسترش زیرساخت‌های انرژی کشور بود. تمبر ۵ دیناری مجتمع پتروشیمی خارگ، تصویری از همین تحول صنعتی را در مجموعه تمبرهای دوره محمدرضا شاه پهلوی ثبت کرده است.

اهمیت این مجموعه صنعتی تنها به موقعیت جغرافیایی خارگ محدود نمی‌شد. مجتمع شیمیایی خارگ در میانه دهه ۱۳۴۰ خورشیدی، با مشارکت شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران و شرکت آمریکایی آمکو (AMOCO) شکل گرفت. هدف اصلی آن استفاده از گازهای همراه نفت و تبدیل این منابع به محصولات قابل عرضه در بازارهای داخلی و خارجی بود. تولید موادی مانند گوگرد، پروپان، بوتان و پنتان، این تأسیسات را به بخشی از زنجیره بهره‌برداری صنعتی از منابع نفت و گاز ایران تبدیل کرد. فعالیت تجاری مجموعه نیز از سال ۱۹۷۰ آغاز شد.

انتخاب مجتمع پتروشیمی خارگ برای تصویر یک تمبر پستی، بازتاب‌دهنده توجه حکومت وقت به معرفی پروژه‌های زیربنایی و صنعتی کشور بود. در این رویکرد، تمبرها علاوه بر کارکرد ارتباطی و پستی، وسیله‌ای برای نمایش ظرفیت‌های اقتصادی، فناوری و عمرانی ایران محسوب می‌شدند. قرارگرفتن تأسیسات پتروشیمی در کنار دیگر موضوعات صنعتی این دوره، نشان می‌دهد که معرفی زیرساخت‌های اقتصادی در طراحی تمبرهای آن زمان جایگاه مشخصی داشته است.

ترکیب رنگ سبز تیره و قهوه‌ای مایل به قرمز، هویت بصری این قطعه را شکل می‌دهد. ابعاد ۳۳ × ۲۶ میلی‌متری آن نیز در کنار چاپ فتوگراور، از ویژگی‌های فنی قابل ثبت در شناسایی این انتشار است. وجود واترمارک نشان ایران به شکل دایره و کتیبه «ش» در قسمت بالایی، جزئیاتی مهم برای بررسی اصالت و تطبیق نمونه‌های این تمبر به شمار می‌رود. دندانه‌بندی ۱۳ در ۱۳½ نیز یکی دیگر از مشخصه‌هایی است که هنگام مقایسه نسخه‌های مختلف باید مورد توجه قرار گیرد.

از منظر تمبرشناسی، این انتشار در چند حوزه موضوعی جای می‌گیرد: تاریخ صنعت نفت ایران، صنایع پتروشیمی، تأسیسات انرژی خلیج فارس و تمبرهای معرفی پیشرفت صنعتی در دوره پهلوی. ارتباط موضوع تصویر با تاریخ توسعه جزیره خارک، آن را به سندی تصویری از مرحله‌ای مهم در شکل‌گیری زیرساخت‌های فرآوری گاز و صادرات محصولات پتروشیمی تبدیل می‌کند.

این تمبر ۵ دیناری، فراتر از یک تصویر صنعتی، بخشی از روایت حضور صنعت انرژی در هویت اقتصادی ایران طی دهه ۱۳۵۰ خورشیدی است.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.