تمبر
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
نوع تمبرپست هوایی
-
کشور
تمبرهای قدیمی علاوه بر ثبت رویدادها و شخصیتها، گاهی تصویری فشرده از هویت یک کشور را در اختیار مخاطب قرار میدهند. تمبر ۵ ریالی بنفش ایران، منتشرشده در سال ۱۹۵۳، نمونهای از این رویکرد است؛ اثری که در آن چهره پادشاه، معماری مذهبی تهران و فناوری هوانوردی در یک ترکیب واحد کنار هم قرار گرفتهاند. این همنشینی را میتوان بازتابی از تلاش برای نمایش همزمان پیشینه فرهنگی و سیمای معاصر ایران در رسانهای دانست که همراه نامهها به نقاط مختلف جهان سفر میکرد.
در بخش معماری تصویر، مسجد سپهسالار تهران قرار دارد؛ بنایی که امروزه با نام مسجد و مدرسه عالی شهید مطهری نیز شناخته میشود. ساخت این مجموعه در دوره قاجار و به همت میرزا حسینخان سپهسالار، صدراعظم ناصرالدین شاه، آغاز شد. ساختمان مسجد با گنبد مرتفع، منارهها، کاشیکاری و سازمان فضایی متناسب با معماری مذهبی ایرانی، از آثار مهم تاریخی پایتخت به شمار میرود. حضور چنین بنایی روی تمبر، فراتر از یک پسزمینه تزئینی است و به معرفی یکی از جلوههای معماری تهران در قالب یک محصول رسمی پستی کمک میکند.
در سوی دیگر طرح، تصویر محمدرضا شاه پهلوی با پوشش نظامی دیده میشود. قرار گرفتن پرتره او در کنار بنای تاریخی و هواپیمای در حال پرواز، سه لایه متفاوت از هویت تصویری کشور را به نمایش میگذارد: ساختار سلطنتی، میراث معماری و پیشرفت فناوری. هواپیما نیز با توجه به ماهیت پست هوایی این انتشار، عنصری صرفاً تزئینی نیست؛ بلکه مستقیماً به کارکرد تمبر و شیوه انتقال مراسلات ارتباط دارد.
از نظر تاریخی، استفاده از چهره پادشاه در تمبرهای ایران پیشینهای طولانی داشت. از دوره قاجار، تصویر فرمانروایان یکی از عناصر اصلی طراحی بسیاری از انتشارهای رسمی بود. در دوره پهلوی نیز این سنت ادامه یافت و پرتره شاه در کنار نمادهای تاریخی و مظاهر نوسازی کشور قرار گرفت. پژوهشهای تمبرشناسی نشان میدهند که تمبرهای این دوره علاوه بر کاربرد پستی، وسیلهای برای بازنمایی رسمی حکومت و معرفی تصویری کشور به مخاطبان خارجی بودند.
نسخه ۵ ریالی این مجموعه با رنگ بنفش شناخته میشود. این رنگ در کنار ارزش اسمی مشخص، امکان تفکیک آن از دیگر قطعات دارای طرح مشترک را فراهم میکند. چاپ فتوگراور نیز برای بازآفرینی جزئیات پرتره، خطوط هواپیما و عناصر معماری مناسب بوده است. ابعاد ۴۲ × ۳۰ میلیمتر و دندانهبندی ۱۱ از دیگر مشخصات فنی قابل ثبت این قطعه هستند.
از دیدگاه مجموعهداری، این تمبر در تقاطع سه حوزه تاریخ سلطنت پهلوی، معماری تاریخی تهران و هوانوردی قرار میگیرد. رنگ بنفش و ارزش اسمی ۵ ریال نیز هویت مشخص آن را در میان نسخههای دیگر مجموعه حفظ میکنند.
این انتشار، نمونهای از پیوند سنت معماری ایران با تصویر فناوری جدید در دوران محمدرضا شاه است؛ ترکیبی که از طریق شبکه پستی، تصویری از تهران و ساختار رسمی کشور را به بیرون از مرزها منتقل میکرد.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.