حرم امام رضا (ع) در مشهد، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مکان‌های مذهبی ایران، موضوع تمبری است که در سال ۱۳۵۶ و در دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی منتشر شد. انتخاب این بنا برای یک انتشار پستی، جلوه‌ای از توجه به معماری مذهبی و جایگاه اماکن مقدس در فرهنگ و هویت شهری ایران را نشان می‌دهد. این تمبر به نوزدهمین مجموعه تمبرهای رایج محمدرضا پهلوی تعلق دارد؛ مجموعه‌ای که انتشار آن در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ انجام شد و بخشی از انتشارات پستی ایران در سال‌های پایانی حکومت پهلوی را تشکیل می‌دهد.

مشهد در طول تاریخ با حرم امام رضا (ع)، امام هشتم شیعیان، شناخته شده است. شکل‌گیری این شهر با دفن امام رضا (ع) در سال ۲۰۳ هجری قمری در منطقه سناباد، در نزدیکی توس، پیوند دارد. این مکان به‌تدریج به کانونی مذهبی و شهری تبدیل شد و در دوره‌های مختلف تاریخی، بناها و فضاهای تازه‌ای به مجموعه پیرامون آرامگاه افزوده شدند. توسعه حرم در دوره‌های تیموری، صفوی و قاجار، بخش مهمی از تاریخ معماری و هنر مذهبی ایران را شکل داده است.

در معرفی معماری این مجموعه، نمی‌توان از مسجد گوهرشاد چشم‌پوشی کرد؛ بنایی متعلق به دوره تیموری که به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ تیموری، ساخته شد. این مسجد با گنبد، مناره‌ها، کاشی‌کاری‌های ظریف و آرایه‌های معماری ایرانی ـ اسلامی، یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار تاریخی مشهد به شمار می‌رود. مجموعه حرم رضوی در گذر زمان با ساخت و توسعه صحن‌ها، رواق‌ها و بناهای مذهبی، به ساختاری گسترده و چندلایه تبدیل شده است.

در این انتشار، ترکیب رنگ سبزآبی و طلایی جلوه‌ای متناسب با فضای معماری مذهبی ایجاد می‌کند. سبزآبی یادآور رنگ‌های پرکاربرد در کاشی‌کاری بناهای ایرانی است و طلایی نیز در هنر تزیینی اماکن مذهبی جایگاه شناخته‌شده‌ای دارد. تمرکز موضوعی تمبر بر مسجد و فضای مذهبی مشهد، آن را از انتشارهایی که به شخصیت‌ها یا رویدادهای تاریخی اختصاص دارند متمایز می‌کند.

از نظر فنی، این تمبر در ابعاد ۳۳ × ۲۶ میلی‌متر و با روش چاپ فتوگراور تولید شده است. این شیوه چاپ امکان بازتولید جزئیات تصویری و ایجاد سطوح رنگی هماهنگ را فراهم می‌کند. دندانه‌بندی ۱۳ × ۱۳٫۵ و وجود واترمارک نشان ایران با کتیبه «ش» نیز از مشخصات قابل توجه این نمونه هستند. ارزش اسمی ۵ ریال، آن را در میان تمبرهای مورد استفاده در مبادلات پستی آن دوره قرار می‌دهد.

از دیدگاه تمبرشناسی، این قطعه در چند زمینه موضوعی قابل بررسی است: معماری مذهبی ایران، اماکن زیارتی، تاریخ شهر مشهد و انتشارات پستی دوره پهلوی. همچنین برای مجموعه‌دارانی که نوزدهمین سری تمبرهای رایج ایران را گردآوری می‌کنند، این تمبر یکی از اجزای موضوعی و تصویری آن مجموعه محسوب می‌شود.

این تمبر علاوه بر ثبت یک موضوع مذهبی، بخشی از تاریخ گرافیک و انتشارات پستی ایران در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ را نیز بازتاب می‌دهد.

شما می‌توانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.