تمبر
-
نوع تمبررسمی و دولتی
-
وضعیتمُهر خورده / باطله
-
کشور
در میان تمبرهای دوره رضاشاه پهلوی، نمونههایی که تصویر پادشاه را بدون کلاه نشان میدهند، از نظر شیوه بازنمایی چهره سلطنتی ویژگی قابلتوجهی دارند. تمبر ۹۰ دیناری قرمز ایران، منتشرشده در سال ۱۹۳۹، یکی از همین نمونههاست؛ اثری پستی که بهجای نمایش نمادهای متعدد حکومتی یا صحنههای تاریخی، تمام توجه را به چهره پادشاه معطوف میکند. انتخاب پرتره بهعنوان عنصر اصلی طراحی، تمبر را به سندی تصویری از شیوه معرفی قدرت سیاسی در آن دوره تبدیل کرده است.
رضاشاه پهلوی که در سال ۱۸۷۸ میلادی متولد شد، پس از حضور در تحولات نظامی و سیاسی ایران و صعود تدریجی در ساختار قدرت، در سال ۱۹۲۵ به سلطنت رسید و سلسله پهلوی را بنیان گذاشت. دوره حکومت او با تمرکز قدرت مرکزی، گسترش ارتش و اجرای اصلاحات اداری، آموزشی و اقتصادی همراه بود؛ اقداماتی که در کنار تغییرات گسترده اجتماعی، با اقتدارگرایی و محدودیتهای سیاسی نیز همراه شدند. در سال ۱۹۳۹، ایران در میانه همین دوره دگرگونی قرار داشت؛ کشوری که حکومت آن میکوشید تصویری متمرکز و نیرومند از دولت جدید ارائه کند. رضاشاه سرانجام در سال ۱۹۴۱، در جریان تحولات جنگ جهانی دوم و ورود نیروهای متفقین به ایران، از سلطنت کنار گذاشته شد و در سال ۱۹۴۴ در تبعید درگذشت.
در این تمبر، رنگ قرمز زمینهای شاخص برای نمایش چهره رضاشاه فراهم کرده است. این رنگ در کنار ترکیببندی نسبتاً فشرده و اندازه ۳۲ × ۲۴ میلیمتری، باعث میشود پرتره در فضای محدود تمبر جایگاه بصری برجستهای داشته باشد. نبود کلاه در تصویر نیز آن را از نمونههایی که رضاشاه را با کلاه پهلوی نشان میدهند متمایز میکند. در نتیجه، تفاوت این نمونه فقط به ارزش اسمی یا رنگ آن محدود نیست؛ شیوه نمایش چهره پادشاه نیز بخشی از هویت تصویری آن به شمار میرود.
چاپ این تمبر در چاپخانه مجلس تهران انجام شده است؛ موضوعی که از منظر تاریخ چاپ و تولید تمبر در ایران اهمیت دارد. در دهه ۱۹۳۰، بخشی از تمبرهای کشور در داخل و در چاپخانه مجلس تولید میشدند و تمبرهای جاری نیز برای استفاده مستمر در خدمات پستی انتشار مییافتند. دندانهبندی ۱۱ و ابعاد مشخص این نمونه، از ویژگیهای فنی قابل ثبت آن در شناسنامه مجموعه است. ارزش اسمی ۹۰ دینار نیز جایگاه آن را در میان تمبرهای با مبالغ مختلف این دوره مشخص میکند؛ تمبرهایی که برای تأمین نیازهای گوناگون پستی در گردش بودند.
از جنبه تاریخ تمبرشناسی، نمونه ۹۰ دیناری قرمز را میتوان در پیوند میان سه موضوع بررسی کرد: تصویر رسمی پادشاه، تولید داخلی تمبر و ساختار خدمات پستی ایران در سالهای پایانی دهه ۱۳۱۰ خورشیدی. برای مجموعهدارانی که تمبرهای رضاشاه را بر اساس تفاوت پرتره، رنگ، ارزش اسمی و مشخصات چاپی گردآوری میکنند، این نمونه یک گونه مشخص و قابلتشخیص از سری بدون کلاه و بدون کتیبه فرانسوی است. اهمیت آن در ثبت یک مرحله از تحول طراحی تمبرهای ایران و بازتاب چهره حاکم وقت در یکی از ابزارهای روزمره ارتباطات عمومی نهفته است.
شما میتوانید همین تمبر را در سبد خرید خود به آلبوم مجموعه تمبر خود اضافه کنید.