معرفی
مبر ۱ ریالی محمدرضا شاه پهلوی که در ۲۲ فوریه ۱۹۶۶ میلادی منتشر شد، یکی از شناختهشدهترین تمبرهای جاری ایران در دوران پهلوی به شمار میرود. این تمبر بخشی از سری دوازدهم تمبرهای دائمی محمدرضا شاه پهلوی است؛ مجموعهای که برای استفاده روزمره در خدمات پستی کشور طراحی شد و سالها در مکاتبات داخلی و اداری ایران مورد استفاده قرار گرفت.
برخلاف تمبرهای یادبودی که برای رویدادها یا مناسبتهای خاص منتشر میشوند، تمبرهای جاری با هدف تأمین نیازهای دائمی سیستم پستی چاپ میشوند. از همین رو، این دسته از تمبرها نقش مهمی در تاریخ پست هر کشور ایفا میکنند و بهدلیل تیراژ بالا، به بخشی از حافظه بصری جامعه تبدیل میشوند.
طرح این تمبر شامل پرتره رسمی محمدرضا شاه پهلوی است؛ تصویری که در دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی به یکی از رایجترین نمادهای رسمی دولت ایران تبدیل شده بود. حضور تصویر شاه بر روی تمبرهای جاری، نشاندهنده جایگاه سلطنت در ساختار سیاسی کشور و استمرار سنتی بود که در بسیاری از نظامهای پادشاهی جهان نیز دیده میشود.
از لحاظ هنری، استفاده از رنگ قرمز مایل به نارنجی جلوهای خاص به این تمبر بخشیده است. چاپ آن نیز به روش گراور (Photogravure) انجام شده؛ روشی که در میانه قرن بیستم بهدلیل کیفیت بالا و نمایش دقیق جزئیات، یکی از محبوبترین فناوریهای چاپ تمبر در جهان بود.
این تمبر با ابعاد ۲۶ × ۳۲ میلیمتر و دندانهبندی خطی ۱۰½ منتشر شد و دارای واترمارک رسمی شیر و خورشید ایران است؛ ویژگیای که برای تشخیص اصالت و مطالعه گونههای مختلف چاپی اهمیت فراوانی دارد.
از منظر تمبرشناسی، اگرچه این تمبر از نظر مالی در زمره آثار کمیاب قرار نمیگیرد، اما از لحاظ تاریخی و فرهنگی اهمیت زیادی دارد. میلیونها ایرانی در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی این تمبر را بر روی نامهها، اسناد اداری و مکاتبات روزمره مشاهده کردهاند. به همین دلیل، این اثر را میتوان یکی از نمادهای تصویری نظام پستی و اداری دوران پهلوی دانست.
امروزه این تمبر برای علاقهمندان به تاریخ پست ایران، تمبرهای جاری، خاندان پهلوی و تاریخ معاصر ایران جایگاهی ویژه دارد و یکی از قطعات ضروری در تکمیل مجموعه تمبرهای دوران محمدرضا شاه محسوب میشود.
اگر به حوزه کلکسیون تمبر، تاریخ پست ایران و آثار مرتبط با دوران پهلوی علاقه دارید، همین حالا این تمبر ارزشمند و تاریخی را به سبد خرید خود اضافه کنید.
