تمبر یادبودی 10 ریال جمهوری اسلامی ایران به مناسبت «معرفی کارت شناسایی جدید یا همان طرخ تعویض شناسنامه های مردم» که جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۹ ژانویه ۱۹۹۰ منتشر کرد، یکی از نمونه‌های جالب تمبرهای اداری و اجتماعی ایران است؛ تمبری که برخلاف بسیاری از آثار یادبودی، به یک رویداد فرهنگی یا سیاسی اختصاص ندارد، بلکه آغاز یک تحول در نظام ثبت هویت شهروندان را به تصویر می‌کشد. این تمبر با ارزش اسمی ۱۰ ریال، مفهومی مهم یعنی هویت رسمی، ثبت اطلاعات شهروندی و توسعه نظام اداری مدرن را در قالب یک اثر هنری کوچک ثبت کرده است.

موضوع اصلی این تمبر «معرفی کارت شناسایی جدید» است؛ رویدادی که با فرآیند نوسازی اسناد هویتی در جمهوری اسلامی ایران ارتباط داشت. کارت شناسایی یا اسناد هویتی، یکی از مهم‌ترین ابزارهای سازمان‌دهی اجتماعی و اداری در دولت‌های مدرن محسوب می‌شود و انتشار این تمبر نشان‌دهنده اهمیت ثبت هویت فردی و سامان‌دهی اطلاعات شهروندان در آن دوره است.

در طراحی این تمبر از نمادهایی مانند کتاب و گل استفاده شده است. کتاب می‌تواند نماد دانش، فرهنگ، ثبت اطلاعات و آگاهی باشد و گل نیز در بسیاری از آثار هنری نمادی از رشد، زندگی و شکوفایی به شمار می‌رود. ترکیب این عناصر، مفهومی فراتر از یک سند اداری ایجاد می‌کند و کارت شناسایی را به‌عنوان بخشی از نظم اجتماعی و فرهنگی جامعه معرفی می‌نماید.

این تمبر در دوران جمهوری اسلامی ایران، در دوره رهبری آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و ریاست‌جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی منتشر شد؛ دوره‌ای که پس از پایان جنگ ایران و عراق، بسیاری از ساختارهای اداری و اجرایی کشور در مسیر بازسازی و سامان‌دهی قرار داشتند. توجه به موضوع اسناد هویتی در این دوره، بخشی از روند توسعه نظام‌های اداری کشور محسوب می‌شد.

تمبر «معرفی کارت شناسایی جدید» از نوع تمبرهای یادبودی (Commemorative Stamp) است. این نوع تمبرها برای ثبت یک رویداد یا تغییر مهم منتشر می‌شوند و علاوه بر کاربرد پستی، ارزش تاریخی و مستندسازی دارند. به همین دلیل، این تمبر برای مجموعه‌داران علاقه‌مند به تاریخ اجتماعی ایران، اسناد دولتی، فرهنگ اداری و تمبرهای موضوعی اهمیت ویژه‌ای دارد.

از نظر ویژگی‌های فنی، این تمبر با روش چاپ گراور (Photogravure) تولید شده است؛ روشی که امکان نمایش دقیق جزئیات تصویری و ترکیب رنگی مناسب را فراهم می‌کند. این تمبر دارای دندانه‌بندی شانه‌ای (Comb Perforation) ۱۳ بوده و واترمارک آن شامل عبارت «جمهوری اسلامی ایران» به زبان فارسی است که جهت آن به سمت بالا ثبت شده است.

تیراژ این تمبر ۳ میلیون قطعه بوده است. اگرچه از نظر تعداد انتشار در گروه تمبرهای بسیار کمیاب قرار نمی‌گیرد، اما موضوع خاص آن باعث شده است در میان کلکسیونرهای تمبرهای اجتماعی و تاریخی ایران جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.

تمبر معرفی کارت شناسایی جدید ایران در سال ۱۹۹۰، نمونه‌ای از نقش تمبر به‌عنوان یک سند تاریخی است؛ اثری که نه‌تنها یک مناسبت اداری، بلکه بخشی از تحول ساختارهای اجتماعی و هویتی یک کشور را ثبت کرده است.

اگر به حوزه کلکسیون تمبر علاقه دارید، همین حالا این تمبر ارزشمند را به سبد خرید خود اضافه کنید.