معرفی
تمبر ۵ دیناری محمدرضا شاه پهلوی یکی از شناختهشدهترین تمبرهای جاری ایران در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی است. این تمبر در ۱۵ مه ۱۹۷۲ میلادی بهعنوان بخشی از سری چهاردهم تمبرهای جاری محمدرضا شاه پهلوی منتشر شد؛ مجموعهای که در شمار مهمترین و پرتیراژترین تمبرهای پستی دوران پهلوی قرار دارد.
طرح این تمبر شامل تصویر رسمی محمدرضا شاه پهلوی در کنار نمادهای سلطنتی، بهویژه تاج شاهنشاهی پهلوی است. استفاده از رنگهای بنفش روشن و طلایی جلوهای تشریفاتی و سلطنتی به این اثر بخشیده و آن را از بسیاری از تمبرهای جاری پیشین متمایز کرده است. رنگ طلایی در هنر رسمی دوران پهلوی اغلب نمادی از شکوه سلطنت، اقتدار و استمرار سنت شاهنشاهی ایران بود.
از نظر تاریخی، این تمبر در دورهای منتشر شد که ایران در اوج برنامههای توسعه اقتصادی و افزایش درآمدهای نفتی قرار داشت. در این سالها، حجم مکاتبات اداری، تجاری و شخصی بهسرعت افزایش یافت و به همین دلیل دولت ناگزیر به چاپ تمبرهای جاری در تیراژ بسیار بالا بود.
ارزش اسمی ۵ دینار نیز خود نکتهای جالب توجه است. دینار، واحد جزء ریال ایران محسوب میشد و هر ریال معادل ۱۰۰ دینار بود. تمبرهای دیناری معمولاً برای تکمیل تعرفههای پستی، پرداخت مابهالتفاوت نرخها و استفاده در ترکیب با سایر تمبرها به کار میرفتند. به همین دلیل، این نوع تمبرها نقشی مهم در عملکرد روزمره نظام پستی کشور داشتند.
از منظر تمبرشناسی، این اثر یکی از مهمترین تمبرهای جاری و پستی ایران محسوب میشود. تیراژ بسیار بالای ۲۵ میلیون نسخه نشاندهنده کاربرد گسترده آن در سیستم پستی کشور است. با این حال، نمونههای سالم، بلوکهای چهارتایی، ورقهای کامل و نمونههای دارای خطاهای چاپی همچنان برای کلکسیونرها جذابیت قابلتوجهی دارند.
از نظر فنی، چاپ این تمبر به روش گراور (Photogravure) انجام شده که یکی از باکیفیتترین شیوههای چاپ تمبر در قرن بیستم به شمار میرفت. همچنین دندانهبندی شانهای ۱۳½ × ۱۳ و وجود واترمارک رسمی شیر و خورشید، از ویژگیهای مهم این تمبر هستند.
امروزه این تمبر نهتنها یادگاری از نظام پستی ایران در دهه ۱۳۵۰ است، بلکه بهعنوان یکی از نمادهای تصویری دوران پهلوی و تاریخ ارتباطات پستی کشور نیز شناخته میشود.
اگر به حوزه کلکسیون تمبر، تاریخ پست ایران و آثار مرتبط با دوران پهلوی علاقه دارید، همین حالا این تمبر ارزشمند را به سبد خرید خود اضافه کنید.
