در سال ۱۳۵۴ خورشیدی، زمانی که سکه ۱۰ ریال در ایران ضرب میشد، اقتصاد کشور تحت تأثیر افزایش درآمدهای نفتی و رونق اقتصادی این سالها با افزایش هزینههای زندگی نیز همراه بود؛ بهطوریکه دولت در میانه دهه ۱۳۵۰ برای مقابله با گرانی، برنامههایی برای کنترل قیمت کالاها اجرا کرد. این سکه از همین جهت، علاوه بر ارزش تاریخی خود، به دورهای تعلق دارد که تغییرات اقتصادی ایران بر زندگی روزمره مردم اثر میگذاشت.
برای درک بهتر ارزش ده ریال در آن زمان، میتوان به آمار قیمت کالاهای مصرفی در مناطق روستایی ایران در سال ۱۳۵۴ نگاه کرد. بر اساس جدول متوسط قیمت خردهفروشی کالاها و خدمات، هر کیلو آرد گندم بهطور متوسط حدود ۱۲٫۱ ریال، هر کیلو نان لواش حدود ۱۵٫۳ ریال و هر کیلو شکر نزدیک به ۲۶٫۵ ریال قیمت داشت. بنابراین، ده ریال مبلغی قابل توجه برای پرداختهای کوچک روزمره بود، اما برای خرید یک کیلو از برخی کالاهای یادشده کافی نبود. این ارقام میانگین قیمتها در مناطق روستایی هستند و لزوماً با قیمتهای شهرهای بزرگ یا تمام نقاط کشور یکسان نبودهاند.
این مقایسه تاریخی نشان میدهد که عدد درجشده روی پول، بدون شناخت قیمت کالاها و شرایط اقتصادی همان دوره، تصویر کاملی از قدرت خرید آن ارائه نمیدهد. همچنین نباید ده ریال سال ۱۳۵۴ را مستقیماً با ده ریال امروزی برابر دانست؛ زیرا سطح عمومی قیمتها و ساختار اقتصادی در طول دههها تغییر کرده است. در بازار امروزی مجموعهداری نیز قیمت یک سکه قدیمی موضوع جداگانهای است و میتواند با توجه به وضعیت نگهداری، میزان عرضه، تقاضای مجموعهداران و ویژگیهای نمونه تعیین شود.
روی سکه، تصویر محمدرضا شاه پهلوی همراه با عنوان «آریامهر، شاهنشاه ایران» و تاریخ ضرب دیده میشود. در سمت دیگر، نشان شیر و خورشید در کنار تاج و شاخههای زیتون و بلوط قرار گرفته و عبارت ده ریال ارزش اسمی آن را مشخص میکند. این نمادها، تصویری از شیوه معرفی رسمی حکومت و نشانهای رایج در پول ایران طی دهه ۱۳۵۰ ارائه میدهند.
سکه ۱۰ ریال ۱۳۵۴ از آلیاژ مس و نیکل با ترکیب ۷۵ درصد مس و ۲۵ درصد نیکل ساخته شده است. وزن ۷ گرم، قطر ۲۸ میلیمتر و ضخامت ۱٫۶ میلیمتری آن، مشخصات فیزیکی این قطعه را تشکیل میدهند. این سکه امروزه دیگر پول رایج نیست، اما برای علاقهمندان به تاریخ اقتصادی ایران، بررسی تغییرات قدرت خرید و گردآوری سکههای دوره محمدرضا شاه، نمونهای ارزشمند برای نگهداری و مطالعه به شمار میآید.
با افزودن سکه ۱۰ ریال ۱۳۵۴ محمدرضا شاه پهلوی به مجموعه خود، نمونهای از پول رایج ایران در میانه دهه ۱۳۵۰ را در کنار سکهها و اسکناسهای همدوره نگهداری کنید.