در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، ایران در دوره حکومت رضاشاه پهلوی قرار داشت؛ دورانی که دولت برای یکپارچه‌سازی ساختار اداری و اقتصادی کشور، تغییراتی در نظام پولی، بانکداری و تجارت انجام می‌داد. یکی از این تغییرات، رسمی‌شدن ریال به‌عنوان واحد اصلی پول ایران بود. با آغاز انتشار اسکناس‌های بانک ملی در سال ۱۳۱۱، اسکناس و سکه در کنار یکدیگر در نظام پرداخت کشور حضور داشتند و سکه یک ریال بخشی از پول خردتر مورد استفاده مردم به شمار می‌رفت.
برای تصور شرایط اقتصادی آن زمان، می‌توان به قیمت کالاهای بازار بندرعباس در سال ۱۳۱۲ نگاه کرد. در جدول ثبت‌شده از آن دوره، قیمت یک «من» برنج بسته به نوع آن حدود ۴ تا ۸ ریال و قیمت یک من گندم حدود ۲ تا ۳ ریال درج شده است؛ واحد وزنی مورد استفاده در جدول تقریباً معادل ۹ پوند بوده است. این نمونه نشان می‌دهد که ریال در معاملات روزانه چه جایگاهی داشت، هرچند قیمت کالاها در شهرها و بازارهای مختلف یکسان نبود و نمی‌توان این ارقام را به تمام ایران تعمیم داد.
نکته دیگر، جنس نقره‌ای این سکه است. در گذشته، فلز به‌کاررفته در پول اهمیت ویژه‌ای داشت و نقره علاوه بر استفاده در ضرب سکه، خود نیز فلزی دارای ارزش اقتصادی بود. با این حال، ایران در سال ۱۳۰۹ خورشیدی از مبنای نقره‌ای پول فاصله گرفت و تا سال ۱۳۱۵، سکه‌های نقره به‌طور کامل از نظام پولی کنار گذاشته نشدند. بنابراین، سکه یک ریال ۱۳۱۳ در دوره‌ای ضرب شده که نقره هنوز در ساخت پول رایج حضور داشت، اما ارزش اسمی سکه دیگر به معنای برابری تضمین‌شده آن با مقدار مشخصی نقره نبود.
این قطعه از نقره با عیار ۸۲۸ ساخته شده است؛ یعنی از وزن پنج‌گرمی آن، حدود ۴٫۱۴ گرم نقره خالص به دست می‌آید. امروزه نیز ارزش فلز نقره و قیمت کلکسیونی سکه دو موضوع جداگانه‌اند. ارزش فلز به قیمت روز نقره وابسته است، در حالی که قیمت مجموعه‌داری می‌تواند تحت تأثیر وضعیت ظاهری، میزان کمیابی، تقاضا و علاقه به سکه‌های دوره رضاشاه قرار بگیرد. به همین دلیل، قیمت امروزی این سکه را نباید صرفاً با مبلغ یک ریال درج‌شده روی آن سنجید.
در طراحی سکه، نوشته «رضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران» و ارزش یک ریال در کنار عناصر تزئینی دیده می‌شوند. در سوی دیگر، شیر و خورشید در میان ترکیبی از تاج و شاخه‌های زیتون و بلوط قرار گرفته است. این نمادها در کنار تاریخ ضرب، سکه را به نمونه‌ای از پول رسمی ایران در سال‌های نخست تثبیت نظام ریالی تبدیل می‌کنند.
سکه یک ریال ۱۳۱۳ رضاشاه با وزن ۵ گرم، قطر ۲۲٫۵ میلی‌متر و ضخامت ۱٫۴۸ میلی‌متر، امروزه دیگر برای خریدهای روزمره کاربرد پولی ندارد؛ اما برای علاقه‌مندان به تاریخ اقتصاد ایران، تغییرات نظام پولی و مجموعه‌داری سکه‌های نقره، نمونه‌ای از دوره‌ای مهم در تاریخ معاصر کشور است. نگهداری آن در کنار اسکناس‌های اولیه بانک ملی و دیگر سکه‌های دوره پهلوی می‌تواند تصویری کامل‌تر از شکل پول و مبادلات اقتصادی آن سال‌ها بسازد.
با افزودن سکه یک ریال ۱۳۱۳ رضاشاه پهلوی به مجموعه خود، نمونه‌ای نقره‌ای از تاریخ پول ایران در دهه ۱۳۱۰ خورشیدی را نگهداری کنید.
