سکه یادبودی ۱ ریالی «روز جهانی قدس» یکی از نخستین سکه‌های یادبود جمهوری اسلامی ایران و از مهم‌ترین یادگارهای سال‌های آغازین پس از انقلاب اسلامی است که در سال ۱۳۵۹ (۱۹۸۰ میلادی) توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. این سکه به مناسبت برگزاری نخستین سال‌های «روز جهانی قدس» ضرب شد و از نظر تاریخی، سیاسی و کلکسیونی جایگاه ویژه‌ای در میان سکه‌های معاصر ایران دارد.

روز جهانی قدس به ابتکار امام خمینی (ره) در سال ۱۳۵۸ پایه‌گذاری شد و آخرین جمعه ماه مبارک رمضان به عنوان روز حمایت از مردم فلسطین و آرمان آزادی قدس نام گرفت. تنها یک سال پس از این نام‌گذاری، بانک مرکزی ایران اقدام به انتشار این سکه یادبود کرد؛ موضوعی که نشان‌دهنده اهمیت این مناسبت در سیاست‌های فرهنگی و بین‌المللی جمهوری اسلامی در سال‌های نخست انقلاب است.

این سکه در گروه «سکه‌های یادبود در گردش» قرار می‌گیرد؛ یعنی علاوه بر ارزش نمادین، قابلیت استفاده در مبادلات روزمره را نیز داشت. با این حال، به دلیل موضوع خاص و استقبال مجموعه‌داران، بسیاری از نمونه‌ها از همان ابتدا از چرخه پولی خارج و نگهداری شدند. امروزه نمونه‌های سالم و بانکی (UNC) این سکه از محبوب‌ترین سکه‌های یادبود دهه نخست جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند.

روی سکه، عبارت «جمهوری اسلامی ایران» در بالاترین قسمت نقش بسته و ارزش اسمی «۱ ریال» در مرکز قرار دارد. چهار گل لاله در اطراف ارزش اسمی دیده می‌شوند که در فرهنگ ایرانی نماد ایثار و شهادت هستند. در پایین نیز عبارت «یوم القدس» نقش شده است که به موضوع انتشار سکه اشاره دارد. استفاده از گل لاله، از ویژگی‌های شاخص نخستین سکه‌های جمهوری اسلامی ایران است و در بسیاری از سکه‌های دهه ۱۳۶۰ نیز تکرار شده است.

پشت سکه، تصویر گنبدالصخره در شهر قدس نقش بسته است؛ یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای جهان اسلام که به نماد شهر اورشلیم (بیت‌المقدس) تبدیل شده است. در پیرامون تصویر، عبارت «به مناسبت روز جهانی قدس – رمضان المبارک ۱۴۰۰» دیده می‌شود و سال ضرب «۱۳۵۹» نیز در پایین نقش بسته است. این طراحی، پیام اصلی سکه یعنی همبستگی با آرمان قدس و اهمیت ماه مبارک رمضان را به‌خوبی منعکس می‌کند.

از نظر فنی، این سکه از فولاد با روکش برنج (Brass Clad Steel) ساخته شده است؛ آلیاژی که در سال‌های ابتدایی جمهوری اسلامی برای کاهش هزینه تولید و افزایش دوام سکه‌های کم‌ارزش مورد استفاده قرار گرفت. رنگ طلایی سکه نیز حاصل همین روکش برنجی است که جلوه‌ای متفاوت نسبت به سکه‌های نیکل و مس‌-نیکل آن دوره ایجاد می‌کند.

از منظر کلکسیونی، این سکه یکی از مهم‌ترین سکه‌های موضوعی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود. همچنین می‌توان آن را نخستین عضو مجموعه سکه‌های مرتبط با «روز جهانی قدس» دانست؛ مجموعه‌ای که بعدها با انتشار سکه‌های یادبود ۱۰ ریالی سال ۱۳۶۸ و دیگر یادبودهای مرتبط تکمیل شد. به همین دلیل، این سکه برای علاقه‌مندان به سکه‌های انقلاب اسلامی، سکه‌های سیاسی، سکه‌های مذهبی و تاریخ معاصر ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.