سکه یادبود ۱۰ ریالی نخستین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از نخستین سکههای یادبود جمهوری اسلامی ایران است که در سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹ میلادی) توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. این سکه به مناسبت اولین سالگرد انقلاب اسلامی ضرب شد و از نظر تاریخی، یکی از مهمترین آثار پولی سالهای آغازین جمهوری اسلامی به شمار میرود.
انتشار این سکه تنها چند ماه پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی، با هدف گرامیداشت نخستین سالگرد انقلاب ۱۳۵۷ انجام شد. در آن زمان، حکومت تازهتأسیس تلاش میکرد با استفاده از ابزارهای مختلف، از جمله اسکناس و سکه، هویت جدید سیاسی و ایدئولوژیک کشور را تثبیت کند. به همین دلیل، این سکه علاوه بر ارزش پولی، سندی از نخستین سالهای جمهوری اسلامی و تغییر نمادهای رسمی ایران محسوب میشود.
این سکه در گروه «سکههای یادبود در گردش» قرار دارد؛ یعنی علاوه بر جنبه یادبودی، قابلیت استفاده در مبادلات روزمره را نیز داشت. چنین سکههایی نقش مهمی در انتقال پیامهای سیاسی و فرهنگی حکومت به جامعه ایفا میکردند.
روی سکه، ارزش اسمی «۱۰ ریال» و نوشتههای رسمی در مرکز قرار گرفتهاند و توسط یک حلقه از شاخههای گیاهی احاطه شدهاند. این طراحی، سادگی و رسمیت نخستین سکههای جمهوری اسلامی را به نمایش میگذارد و برخلاف سکههای دوره پهلوی، هیچ نشانی از نمادهای سلطنتی در آن دیده نمیشود.
پشت سکه، سه گل لاله در مرکز طراحی قرار گرفتهاند. گل لاله در فرهنگ ایرانی نماد ایثار و شهادت است و پس از انقلاب اسلامی، به یکی از مهمترین نمادهای رسمی جمهوری اسلامی تبدیل شد. پیرامون این نقش، نوشتههای مربوط به نخستین سالگرد انقلاب، تاریخ و ارزش اسمی سکه دیده میشود. انتخاب لاله به عنوان عنصر اصلی طراحی، بیانگر گرامیداشت جانباختگان انقلاب و تأکید بر مفاهیم فداکاری و مقاومت است.
از نظر تاریخی، این سکه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نخستین سکه یادبود جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود و آغازگر مجموعهای از سکههای مناسبتی بود که در سالهای بعد به مناسبت رویدادهای سیاسی، مذهبی و ملی منتشر شدند. این سکه از آلیاژ مس-نیکل ساخته شده است؛ آلیاژی مقاوم که در آن دوران برای بیشتر سکههای در گردش ایران استفاده میشد. امروزه این سکه، بهویژه در کیفیت بانکی (UNC)، از محبوبترین سکههای یادبود سالهای نخست انقلاب اسلامی در میان مجموعهداران به شمار میرود.
