سکه یادبودی ۲۰ ریالی سال ۱۳۶۰ یکی از مهمترین سکههای یادبودی جمهوری اسلامی ایران است که به مناسبت سومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی منتشر شد. این سکه نهتنها بخشی از نظام پولی کشور در دهه ۱۳۶۰ بود، بلکه به عنوان اثری نمادین، پیامها و آرمانهای انقلاب اسلامی را نیز به نمایش میگذاشت. انتشار آن در شرایطی صورت گرفت که کشور درگیر جنگ ایران و عراق بود و حکومت تلاش میکرد از طریق نمادهای ملی و انقلابی، روحیه همبستگی و مقاومت را تقویت کند.
برخلاف بسیاری از سکههای یادبود جهان که صرفاً برای مجموعهداران ضرب میشوند، این سکه در گروه «سکههای یادبود در گردش» قرار میگیرد؛ یعنی ضمن گرامیداشت یک رویداد تاریخی، قابلیت استفاده در مبادلات روزمره را نیز داشت. به همین دلیل، میلیونها نفر این سکه را در زندگی روزانه خود در اختیار داشتند و پیام آن بهطور گسترده در جامعه دیده میشد.
روی سکه، عبارت «جمهوری اسلامی ایران» در مرکز قرار گرفته و با حلقهای از ۲۲ گل لاله احاطه شده است. عدد ۲۲ اشارهای مستقیم به ۲۲ بهمن، روز پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ دارد. گل لاله نیز در فرهنگ ایرانی، بهویژه پس از انقلاب، نماد ایثار، شهادت و فداکاری محسوب میشود. استفاده از بیستودو لاله، یادآور روزی است که نظام سیاسی ایران دگرگون شد و جمهوری اسلامی تأسیس گردید.
در پشت سکه، سه گل لاله در مرکز نقش بستهاند که به سومین سالگرد انقلاب اسلامی اشاره دارند. در پیرامون این طرح، جمله معروف «سومین سالگرد پیروزی خون بر شمشیر» همراه با تاریخ «بیست و دوم بهمن یکهزار و سیصد و شصت» حک شده است. این شعار از شناختهشدهترین شعارهای سالهای نخست پس از انقلاب بود و مفهوم آن، پیروزی اراده و مقاومت مردم بر قدرت نظامی حکومت پیشین را بیان میکرد.
از نظر هنری، این سکه یکی از نمادینترین سکههای جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود. برخلاف سکههایی که تنها ارزش اسمی یا بناهای تاریخی را نمایش میدهند، تمام عناصر طراحی این سکه دارای مفهومی سیاسی و تاریخی هستند. تعداد گلهای لاله، متن حکشده و حتی ترکیببندی طرحها، همگی با هدف بزرگداشت انقلاب اسلامی انتخاب شدهاند. این سکه از آلیاژ مس-نیکل ساخته شده است که مقاومت بالایی در برابر سایش دارد و در دهه ۱۳۶۰ یکی از رایجترین آلیاژها برای تولید سکههای در گردش ایران محسوب میشد. قطر بزرگ ۳۱ میلیمتری آن نیز باعث شده است این سکه در میان سایر سکههای همدوره، ظاهری شاخص و چشمگیر داشته باشد.
امروزه سکه یادبود ۲۰ ریالی سومین سالگرد انقلاب اسلامی، علاوه بر ارزش کلکسیونی، یکی از اسناد مهم تاریخ پولی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود و در مجموعههای تخصصی سکههای انقلاب اسلامی ایران جایگاه ویژهای دارد.
