این مجموعه پنجقطعهای، بخشی از سکههای ریالی جمهوری اسلامی ایران را در دورهای متفاوت از تاریخ پولی معاصر کشور کنار هم قرار میدهد؛ از سکههای ۱۰۰ و ۲۵۰ ریالی اوایل دهه ۱۳۸۰ تا ۵۰۰ ریالی با نقش سیمرغ و ۱۰۰۰ ریالی با تصویر بارگاه شاهچراغ. وجه مشترک این مجموعه سکه ایرانی استفاده از عناصر فرهنگی، مذهبی، هنری و اسطورهای ایران در کنار ارزش اسمی است؛ رویکردی که سکه را از یک ابزار ساده مبادله به رسانهای کوچک برای نمایش بخشی از هویت فرهنگی کشور تبدیل کرده است.
سکه ۱۰۰ ریالی با تصویر حرم امام رضا (ع) در سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۵ ضرب شد و از نمونههای شاخص سکههای رایج اوایل دهه ۱۳۸۰ به شمار میآید. این سکه از آلیاژ آلومینیوم-برنز ساخته شده، ۴٫۶ گرم وزن و حدود ۲۳ میلیمتر قطر دارد. در یک سوی آن عبارت «جمهوری اسلامی ایران»، ارزش اسمی و تاریخ ضرب دیده میشود و سوی دیگر به نمای حرم امام رضا (ع) و عبارت «حرم امام رضا» اختصاص یافته است.
انتخاب بارگاه رضوی، جایگاه این مجموعه مذهبی را در فرهنگ و تاریخ معاصر ایران بازتاب میدهد. گنبد و عناصر معماری حرم در سطح محدود سکه با جزئیاتی قابل تشخیص اجرا شدهاند و همین ویژگی، این قطعه را برای کلکسیون سکههای جمهوری اسلامی ایران جذاب کرده است.
سکه ۲۵۰ ریالی با شکوفه انار، یکی از نمونههای متفاوت این مجموعه است؛ زیرا بهجای بنای مذهبی یا شخصیت تاریخی، از یک نقش گیاهی و نمادین بهره میبرد. این سکه در سالهای ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۵ با آلیاژ مس-نیکل ضرب شد و با وزن ۵٫۵ گرم و قطر ۲۴٫۶ میلیمتر، ابعاد بزرگتری نسبت به سکه ۱۰۰ ریالی دارد.
در طراحی آن، ارزش اسمی و تاریخ در یک سوی سکه قرار گرفته و سوی دیگر به شکوفه انار در میان شاخههای تزئینی اختصاص یافته است. انار و نقشهای مرتبط با آن از عناصر شناختهشده در هنر و فرهنگ ایران هستند و همین انتخاب، این سکه را به نمونهای قابل توجه در میان سکههای کلکسیونی ایرانی با نقوش فرهنگی تبدیل کرده است.
سکه ۵۰۰ ریالی سال ۱۳۸۶، از نظر طراحی یکی از متفاوتترین قطعات این مجموعه است. این سکه با وزن ۶٫۴ گرم و قطر ۲۵٫۸ میلیمتر از آلومینیوم-برنز ساخته شده و در یک سوی آن ارزش اسمی ۵۰۰ ریال در میان عناصر تزئینی قرار گرفته است. در سوی دیگر، سیمرغ شاهنامه در کنار گلهایی با الهام از نقوش تخت جمشید دیده میشود.
قرار گرفتن سیمرغ در کنار عناصر برگرفته از هنر هخامنشی، دو لایه مهم از میراث فرهنگی ایران، یعنی اسطوره و تمدن باستانی، را در یک طراحی واحد کنار هم قرار داده است. سیمرغ در شاهنامه فردوسی نقشی مهم در داستان زال دارد و از شناختهشدهترین موجودات اسطورهای ادبیات فارسی محسوب میشود. این ویژگی، سکه ۵۰۰ ریالی را برای علاقهمندان به سکههای فرهنگی و هنری ایران متمایز میکند.
سکه ۱۰۰۰ ریالی با تصویر بارگاه حضرت شاهچراغ (ع) متعلق به سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶ است و در ادامه رویکرد استفاده از بناهای شاخص ایران بر روی سکههای در گردش قرار میگیرد. این قطعه از آلیاژ آلومینیوم-برنز ساخته شده، ۴٫۶ گرم وزن و ۲۳ میلیمتر قطر دارد. در روی سکه، ارزش اسمی ۱۰۰۰ ریال همراه با نام جمهوری اسلامی ایران و سال ضرب دیده میشود و پیرامون آن مجموعهای از نقاط با اندازههای تدریجی قرار گرفته است.
در سوی دیگر، نمای آرامگاه شاهچراغ در شیراز با عبارت «بارگاه حضرت شاهچراغ (ع)» نقش بسته است. وجود دو گونه طراحی در جزئیات نمای بنا نیز از نکات جالب این سکه برای مجموعهداران است و نشان میدهد که حتی یک طرح مشترک میتواند در جزئیات ضرب تفاوتهایی داشته باشد. این قطعه، بخشی از دورهای است که معماری مذهبی ایران حضور پررنگی در طراحی سکههای رایج داشت.
در کنار هم قرار گرفتن این پنج قطعه، مجموعهای متنوع از سکههای معاصر ایران را شکل میدهد؛ مجموعهای که در آن حرم امام رضا (ع)، شکوفه انار، سیمرغ و بارگاه شاهچراغ هرکدام نماینده بخشی متفاوت از فرهنگ ایرانی هستند. از نظر مجموعهداری، این ست تنها مجموعهای از ارزشهای اسمی مختلف نیست، بلکه تصویری از شیوه استفاده از معماری مذهبی، طبیعت، اسطوره و میراث باستانی در طراحی پول ایران ارائه میکند و میتواند برای علاقهمندان به کلکسیون سکه ایرانی و تاریخ پول جمهوری اسلامی ایران مجموعهای موضوعی و قابل توجه باشد.
